⭐راهنمای کامل سرطان دهانه رحم؛ عوامل خطر، علائم و درمان های جدید

سرطان دهانه رحم یکی از شایع ترین بدخیمی ها در میان زنان است که اغلب در اثر عفونت پایدار و طولانی مدت با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می شود. این بیماری در مراحل اولیه معمولاً بدون هیچ علامت مشخصی پیش می رود و به همین دلیل بسیاری از زنان تا زمانی که بیماری به مراحل پیشرفته تر نرسد از وجود آن آگاه نمی شوند.

با این حال با پیشرفت سرطان دهانه رحم علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی واژینال (بین دوره های قاعدگی پس از رابطه جنسی یا پس از یائسگی)، ترشحات بدبو یا خونی و درد در ناحیه لگن یا هنگام رابطه جنسی بروز می کند.

خوشبختانه انجام منظم آزمایش های غربالگری مانند تست پاپ اسمیر و همچنین واکسیناسیون علیه ویروس HPV دو راهکار بسیار مؤثر برای تشخیص زود هنگام و پیشگیری از ابتلا به این بیماری هستند.

از آنجا که تشخیص زود هنگام نقشی حیاتی در موفقیت درمان دارد مشاوره با یک متخصص مجرب امری کلیدی و انکارناپذیر محسوب می شود در این مسیر مراجعه به بهترین دکتر فوق تخصص زنان و زایمان و نازایی در تهران که مهارت و تجربه کافی در تشخیص و درمان ضایعات پیش سرطانی و بدخیم رحم داشته باشد می تواند گام مؤثری در جهت حفظ سلامت و آرامش خاطر زنان بردارد.

علائم هشدار دهنده سرطان دهانه رحم

بدن زنان همواره از طریق تغییرات فیزیکی با آنها حرف می زند اما گاهی این پیام ها آنقدر نرم و تدریجی ظاهر می شوند که نادیده گرفته می شوند. در مورد سرطان دهانه رحم این پیام ها می توانند به شکل خونریزی های بی موقع، ترشحات غیرمعمول یا دردی مبهم در لگن خود را نشان دهند.

شناخت این علائم هشدار دهنده نه برای ایجاد ترس بلکه برای فرصت دادن به تشخیص زود هنگام و درمان مؤثر یکی از مهم ترین مهارت هایی است که هر زن باید بیاموزد. در ادامه علامت های کلیدی که نباید هرگز نادیده گرفته شوند توضیح داده می شوند.

خونریزی غیرعادی واژینال

یکی از شایع ترین و مهم ترین هشدارها بروز خونریزی در زمان هایی است که انتظار نمی رود. این حالت می تواند به صورت لکه بینی یا خونریزی خفیف بین دو پریود بلافاصله پس از رابطه جنسی (که به آن خونریزی پس از نزدیکی می گویند) یا حتی پس از معاینه لگن و انجام پاپ اسمیر ظاهر شود.

در زنانی که یائسه شده اند و دیگر عادت ماهانه ندارند هر گونه خونریزی واژینال (حتی به مقدار کم) یک علامت قرمز و بسیار جدی محسوب می شود. همچنین ممکن است دوره های قاعدگی به طور ناگهانی سنگین تر یا طولانی تر از حالت معمول شوند.

اگرچه این خونریزی ها می تواند دلایل خوش خیم دیگری مانند فیبروم، پولیپ یا عفونت داشته باشد اما هیچ گاه نباید بدون بررسی تخصصی آن را نادیده گرفت. ثبت زمان و مقدار دقیق خونریزی در یک یادداشت شخصی اطلاعات بسیار ارزشمندی را در اختیار پزشک شما قرار می دهد.

ترشحات واژینال غیرمعمول

تغییر در بو، رنگ، قوام یا حجم ترشحات طبیعی واژن می تواند نشانه دیگری از پیشرفت بیماری باشد. ترشحات هشداردهنده اغلب آبکی، نازک یا گاهی غلیظ و حاوی رگه هایی از خون هستند. در برخی موارد این ترشحات بوی تند و نامطبوعی شبیه به بوی گوشت فاسد یا ماهی تخم شده پیدا می کنند که ناشی از نکروز (مرگ بافت) تومور و تجمع باکتری ها بر روی آن است.

برخلاف ترشحات معمول عفونت های قارچی یا باکتریایی که معمولاً با خارش یا سوزش همراه اند ترشحات ناشی از ضایعات پیشرفته دهانه رحم ممکن است بدون خارش باشند. اگر متوجه شدید که ترشحات شما ناگهان تغییر ماهیت داده و نیاز به استفاده مداوم از نواربهداشتی یا محافظ روزانه پیدا کرده اید این موضوع را حتماً با متخصص زنان در میان بگذارید به ویژه اگر سابقه عفونت HPV یا پاپ اسمیر غیرطبیعی داشته اید.

درد در ناحیه لگن و هنگام رابطه جنسی

درد مداوم یا مکرر در قسمت تحتانی شکم و لگن که به هیچ وجه با کیستهای تخمدان یا مشکلات گوارشی ارتباط نداشته باشد می تواند زنگ خطری جدی باشد. این درد معمولاً به صورت یک احساس فشار مبهم سنگینی یا دردی کسل کننده در عمق لگن توصیف می شود که ممکن است به ناحیه کمر یا بالای ران ها انتشار یابد.

همچنین بسیاری از زنان مبتلا در حین یا بلافاصله پس از نزدیکی دچار درد عمیق و نافذی می شوند که ناشی از التهاب یا فشار توده بدخیم به بافت های مجاور است. اگر این درد ها با خونریزی یا ترشحات غیرعادی همراه باشند احتمال سرطان دهانه رحم بسیار بیشتر خواهد بود. توجه داشته باشید که درد به طور معمول در مراحل پیشرفته تر بیماری بروز می کند بنابراین نباید منتظر بمانید تا درد شدید شود هر گونه ناراحتی غیرمعمول و مکرر لگنی مستلزم معاینه و احتمالاً سونوگرافی است.

علائم ادراری و گوارشی در مراحل پیشرفته

با رشد تومور و گسترش آن به بافت های اطراف (مانند مثانه و روده بزرگ) علائم ثانویه دیگری ظاهر می شوند که کمتر شناخته شده اما بسیار مهم هستند. شایع ترین این علائم شامل احساس درد یا سوزش هنگام ادرار کردن، تکرر ادرار (رفتن مکرر به دستشویی حتی با مثانه خالی) یا مشاهده خون در ادرار است.

از سوی دیگر درگیری روده می تواند با یبوست مزمن، مدفوع خونی یا احساس دفع ناقص همراه باشد. نکته کلیدی این است که اگر این علائم علیرغم مصرف داروهای معمول (مانند آنتی بیوتیک برای عفونت ادراری یا ملین ها برای یبوست) بهبود نیافتند و به ویژه همراه با کاهش وزن بی دلیل، خستگی شدید و کم خونی باشند لازم است ارزیابی جامع تری از جمله تصویربرداری لگن انجام شود. هرگز تصور نکنید که خون در ادرار یا مدفوع حتماً ناشی از یک مشکل ساده است گاهی اینها نخستین نشانه گسترش تومور به خارج از دهانه رحم هستند.

روش های درمان سرطان دهانه رحم

انتخاب روش درمانی برای سرطان دهانه رحم به مرحله بیماری، سن و تمایل به حفظ باروری بستگی دارد. امروزه گزینه های متنوعی از جراحی های محدود تا داروهای هوشمند وجود دارند که در ادامه معرفی می شوند.

کونیزاسیون

این روش تنها برای ضایعات بسیار اولیه (مرحله ۰ یا A1 بدون تهاجم عروقی) کاربرد دارد. جراح یک تکه مخروطی شکل از دهانه رحم را برمی دارد و بافت برداشته شده زیر میکروسکوپ بررسی می شود. مزیت بزرگ آن حفظ کامل توانایی بارداری و عدم ایجاد اسکار قابل توجه است. دوران نقاهت معمولاً یک تا دو هفته است و عوارض نادر شامل خونریزی یا تنگی دهانه رحم می باشد.

تراکلکتومی رادیکال

این روش برای بیمارانی با تومور کوچک که خواهان بارداری هستند انتخابی ایده آل است. دهانه رحم، رباط های اطراف و قسمت بالایی واژن برداشته می شود اما بدن رحم باقی می ماند. غدد لنژی لگن نیز معمولاً خارج می شوند. پس از عمل یک بخیه نگهدارنده (سرکلاژ) در محل دهانه رحم قرار می گیرد تا در بارداری های بعدی از سقط جلوگیری کند دوران نقاهت حدود ۴ تا ۶ هفته است.

هیسترکتومی ساده

در این جراحی رحم و دهانه رحم به طور کامل خارج می شوند اما بافت های اطراف (پارامتریوم) و غدد لنژی برداشته نمی شوند. این روش برای مراحل ۱A1 (بسیار اولیه) در زنانی که دیگر قصد بارداری ندارند یا برای مشکلات خوش خیم همراه با سرطان استفاده می شود. جراحی از طریق شکم یا واژن قابل انجام است و عوارضی مانند بی اختیاری ادرار نسبت به نوع رادیکال کمتر است.

هیسترکتومی رادیکال

استاندارد طلایی برای مراحل B1 تا A2 سرطان دهانه رحم. در این جراحی گسترده رحم، دهانه رحم، پارامتریوم (بافت همبند اطراف دهانه رحم)، یک سوم بالایی واژن و غدد لنژی لگن برداشته می شود. تخمدان ها در زنان جوان معمولاً حفظ می گردند. جراحی می تواند به روش لاپاراسکوپی، رباتیک یا باز شکمی انجام شود. عوارض شایع شامل اختلال تخلیه مثانه (نیاز به سوند)، یبوست و تورم پاهاست.

رادیوتراپی خارجی

در این روش دستگاه شتاب دهنده خطی از بیرون بدن پرتوهای پرانرژی را به ناحیه لگن می تاباند. درمان معمولاً ۵ جلسه در هفته به مدت ۵ تا ۶ هفته طول می کشد. تصویربرداری روزانه برای نشانه گیری دقیق تومور انجام می شود. عوارض زود رس شامل خستگی، اسهال، سوزش ادرار و تحریک پوستی است. این روش جایگزین جراحی در بیمارانی است که شرایط جراحی ندارند یا سرطان پیشرفته تر است.

براکی تراپی(رادیوتراپی داخلی)

یک منبع رادیواکتیو (اغلب ایریدیوم) مستقیماً درون واژن و مجاور دهانه رحم قرار داده می شود. معمولاً در هفته های آخر رادیوتراپی خارجی انجام می گردد. منبع برای چند دقیقه تا چند ساعت در جای خود باقی می ماند (بسته به نوع دوز بالا یا پایین). مهم ترین مزیت رساندن دوز بسیار بالای اشعه به تومور در حالی که مثانه و روده در امان می مانند است. بی اختیاری و خشکی واژن از عوارض دیررس شایع هستند.

شیمی درمانی

استفاده از داروهای سیتوتوکسیک مانند سیس پلاتین، کربوپلاتین، پاکلیتاکسل به صورت وریدی. در مرحله B4 (گسترش به ارگان های دور) یا هنگام عود بیماری به عنوان درمان اصلی کنترل کننده (نه قطعی) به کار می رود.

در مراحل موضعی پیشرفته همراه با رادیوتراپی (شیمی رادیاسیون) استفاده می شود. عوارض شایع: تهوع، ریزش مو، کاهش گلبول ها، بی حسی دست و پا. بین دوره های شیمی درمانی معمولاً ۳ هفته فاصله است.

شیمی رادیاسیون همزمان

ترکیب همزمان رادیوتراپی خارجی با شیمی درمانی (معمولاً سیس پلاتین هفتگی). استاندارد اصلی برای مراحل B2 تا A4 است و ثابت شده مرگ و میر را به میزان چشمگیری کاهش می دهد. مکانیسم اثر: شیمی درمانی سلول های سرطانی را نسبت به اشعه حساستر می کند.

عوارض جانبی شدید تر از هرکدام به تنهایی است (تهوع شدید، کاهش اشتها، کم خونی) اما قابل مدیریت با داروهای حمایتی است.

درمان هدفمند

داروی بوااسیزوماب یک آنتی بادی مونوکلونال است که فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (VEGF) را مسدود کرده و مانع تشکیل رگ های خونی جدید تغذیه کننده تومور می شود. معمولاً همراه با شیمی درمانی (پاکلیتاکسل و سیس پلاتین) برای موارد عود کننده یا پیشرفته تجویز می گردد. عوارض خاص افزایش فشار خون، پروتئین در ادرار، خطر لخته شدن خون و خونریزی. بقای کلی بیماران را حدود ۳-۴ ماه افزایش می دهد.

ایمونوتراپی

داروی پمبرولیزوماب (کیترودا) یک مهارکننده PD-1 است که ترمز سیستم ایمنی را آزاد می کند تا لنفوسیت های T بتوانند سلول های سرطانی را از بین ببرند. این دارو برای سرطان دهانه رحم عود کننده یا پیشرفته که بیان بالایی از PD-L1 دارند (حدود ۸۰ درصد موارد) تأیید شده است. عوارض خود ایمنی مانند التهاب روده، ریه، کلیه، تیروئید و بثورات پوستی ممکن است رخ دهد. پاسخ درمانی در ۱۵ تا ۲۰ درصد بیماران دیده می شود.

مراقبت تسکینی

این رویکرد نه برای درمان بلکه برای بهبود کیفیت زندگی در مراحل انتهایی بیماری (عیود مقاوم به درمان یا متاستاز وسیع) به کار می رود. شامل: پرتودرمانی تسکینی برای کنترل خونریزی یا درد استخوان، مسکن های مخدر (مورفین)، تخلیه مایع آسیت، درمان انسداد حالب با استنت، تغذیه وریدی و حمایت روانشناختی برای بیمار و خانواده. مراقبت تسکینی می تواند همزمان با درمان های فعال نیز ارائه شود.

آیا سرطان دهانه رحم کشنده است؟

بله، سرطان دهانه رحم می تواند کشنده باشد اما این پایان قطعی ماجرا نیست. مرگ و میر ناشی از این بیماری به طور مستقیم با مرحله تشخیص رابطه مستقیم دارد اگر در مراحل اولیه (زمانی که سرطان هنوز به دیواره رحم یا غدد لنژی محدود است) شناسایی شود میزان بهبودی به بیش از ۹۰ درصد می رسد و خطر مرگ بسیار ناچیز است.

اما در مراحل پیشرفته که تومور به مثانه، روده یا ارگان های دور مانند ریه و کبد گسترش یافته است کنترل بیماری دشوارتر شده و احتمال مرگ در بازه ۳ تا ۵ سال به شدت افزایش می یابد. خوشبختانه به لطف غربالگری منظم با پاپ اسمیر و واکسیناسیون HPV امروزه اغلب موارد کشنده در کشورهای با سیستم بهداشتی قوی قابل پیشگیری هستند به شرطی که زنان علائم هشدار دهنده را نادیده نگیرند.به دکتر فوق تخصص زنان و نازایی در تهران در کلینیک جلفا مراجعه کنید.