تپش قلب و بی خوابی نشانه چیست؟ علت ها + زمان مراجعه به پزشک

تپش قلب و بی خوابی دو علامت رایج هستند که اغلب با یک دیگر همراه می شوند و می توانند احساس نگرانی و خستگی مفرط را در فرد ایجاد کنند. بسیاری از افراد هنگام مواجهه با این حالت ها به دنبال پاسخ این پرسش هستند که تپش قلب و بی خوابی نشانه چیست؟

اما باید توجه داشت که این علائم ریشه های مختلفی داشته و نیازمند ارزیابی تخصصی می باشند. برای بررسی دقیق و دریافت درمان مناسب می توانید به کلینیک فوق تخصصی قلب جلفا مراجعه کنید.

تپش قلب و بی خوابی نشانه چیست؟

زمانی که قلب در سکون شب تند می زند و چشم از خواب بسته نمی شود بدن آشکارا اعلام می کند که نظم درونی اش بر هم خورده است. شاید برایتان این پرسش پیش آید که تپش قلب و بی خوابی نشانه چیست؟ اما پاسخ آن هرگز ساده و تک بعدی نیست زیرا این دو علامت می توانند به طیف وسیعی از بیماری ها و مشکلات جسمی و روانی تعلق داشته باشند. در ادامه به تفکیک هر یک از این موارد را مرور می کنیم.

پرکاری تیروئید

تپش قلب و بی خوابی از نشانه های برجسته پرکاری تیروئید محسوب می شوند. در این بیماری ترشح بیش از حد هورمون های تیروئیدی سوخت وساز بدن را به شدت افزایش می دهد و نتیجه آن ضربان قلب تند و احساس بی قراری است که خواب را غیرممکن می کند.

اختلال اضطراب فراگیر

افراد مبتلا به اضطراب فراگیر به طور مداوم دچار نگرانی و تنش هستند. تپش قلب و بی خوابی در این افراد نشانه فعال ماندن دائمی سیستم جنگ یا گریز است که حتی در زمان استراحت نیز اجازه آرامش به قلب و مغز نمی دهد.

فیبریلاسیون دهلیزی (نوعی آریتمی قلبی)

در فیبریلاسیون دهلیزی حفره های فوقانی قلب به طور نامنظم و بسیار سریع منقبض می شوند. این وضعیت خود را به شکل تپش های نامنظم و احساس لرزش در قفسه سینه نشان می دهد و این حس ناخوشایند معمولاً فرد را شب ها بیدار نگه می دارد.

سندروم آپنه انسدادی خواب

در آپنه خواب راه هوایی در طول شب بارها بسته می شود و فرد بدون آنکه متوجه شود از خواب می پرد. این وقفه های تنفسی باعث افت ناگهانی اکسیژن و افزایش ضربان قلب می شوند و نتیجه آن تپش قلب و بی خوابی همراه با خستگی شدید صبحگاهی است.

سندروم پای بی قرار

این اختلال عصبی با احساس ناخوشایند و نیاز مفرط به حرکت دادن پاها در هنگام استراحت مشخص می شود. تپش قلب و بی خوابی در این سندروم اغلب به دلیل تحریک بیش از حد سیستم عصبی مرکزی و تقلا برای یافتن وضعیت آرامش بخش رخ می دهد.

کم خونی شدید (آنمی)

هنگامی که تعداد گلبول های قرمز خون کاهش می یابد قلب برای رساندن اکسیژن کافی به بافت ها مجبور است بسیار تند تر و سخت تر کار کند. نتیجه این تلاش اضافه تپش قلب محسوس است و بی خوابی نیز به دلیل خستگی مفرط و در عین حال بی قراری ناشی از کمبود اکسیژن در مغز ایجاد می شود.

افت قند خون شبانه (هیپوگلیسمی)

در افرادی که مستعد افت قند خون هستند کاهش ناگهانی گلوکز در طول شب می تواند باعث ترشح هورمون های استرس مانند آدرنالین شود. این وضعیت با تپش قلب، تعریق و بی خوابی همراه است و فرد معمولاً با احساس وحشت از خواب می پرد.

رفلاکس معده به مری (ترش کردن شبانه)

رفلاکس شدید معده به ویژه در حالت درازکش می تواند با تحریک عصب واگ و ایجاد سوزش سردل سبب تحریک قلبی و احساس تپش شود. همزمان ناراحتی ناشی از برگشت اسید به مری کیفیت خواب را به شدت کاهش می دهد و بی خوابی ایجاد می کند.

یائسگی و تغییرات هورمونی

در دوران یائسگی نوسانات شدید سطح استروژن و پروژسترون می تواند سیستم عصبی خودکار را بی ثبات کند. تپش قلب (که گاهی به صورت گرگرفتگی همراه با تپش حس می شود) و بی خوابی از شایع ترین نشانه های این دوران هستند.

مصرف مزمن محرک ها (کافئین، نیکوتین، الکل)

مصرف بیش از حد یا حساسیت به موادی مانند کافئین موجود در قهوه و چای، نیکوتین سیگار یا حتی الکل می تواند مستقیماً موجب تحریک گیرنده های قلبی و مغزی شود. در این حالت تپش قلب و بی خوابی نشانه مسمومیت خفیف و مداوم سیستم عصبی با این مواد هستند.

کمبود منیزیم یا پتاسیم

این دو ماده معدنی برای تنظیم ضربان طبیعی قلب و عملکرد صحیح اعصاب ضروری هستند. کمبود شدید منیزیم یا پتاسیم می تواند باعث تحریک پذیری عضله قلب و سیستم عصبی شود که نتیجه آن بروز خود به خودی تپش قلب و اختلال در به خواب رفتن است.

فئوکروموسیتوم (تومور نادر غده فوق کلیوی)

این تومور نادر باعث ترشح بی رویه هورمون های آدرنالین و نورآدرنالین می شود. حملات ناگهانی و شدید تپش قلب همراه با بی خوابی و تعریق از نشانه های کلیدی این بیماری هستند.

سندروم خستگی مزمن

افراد مبتلا به این سندروم پیچیده علاوه بر خستگی طاقت فرسا اغلب دچار تپش قلب پس از فعالیت های جزئی و بی خوابی متناقض (خستگی شدید اما ناتوانی در خواب) هستند. این دو علامت در کنار هم از نشانه های اصلی تشخیصی محسوب می شوند.

اختلال هراس (پانیک)

حملات پانیک با شروع ناگهانی ترس شدید همراه با تپش قلب سریع، لرزش و احساس خفگی مشخص می شوند. بی خوابی در این افراد معمولاً نشانه ترس از تکرار حمله در هنگام شب است که خود به چرخه معیوب تپش و بی خوابی دامن می زند.

بیماری های دریچه ای قلب (به ویژه پرولاپس دریچه میترال)

در برخی ناهنجاری های دریچه ای مانند پرولاپس میترال ساختار دریچه دچار شلی است و این وضعیت می تواند باعث تحریک پذیری غیرعادی عضله قلب شود. تپش قلب و بی خوابی در این بیماران بسیار شایع است و اغلب با اضطراب همراهی می شود.

چه زمانی تپش قلب و بی خوابی خطرناک است؟

همه تپش قلب و بی خوابی ها خطرناک نیستند گاهی این علائم گذرا و بی آزار هستند. اما زمانی که شدت، مدت یا همراهان این دو نشانه تغییر می کنند می توانند به مرز هشدار قرمز برسند. در ادامه می خوانید که چه زمانی تپش قلب و بی خوابی خطرناک است و باید آنها را جدی گرفت.

همراه با درد قفسه سینه یا فشار در قفسه سینه

اگر تپش قلب و بی خوابی با دردی فشردگی گونه در وسط قفسه سینه، احساس سنگینی یا دردی که به بازو، فک یا پشت انتشار می یابد همراه شوند این وضعیت خطرناک است. این ترکیب می تواند نشانه حمله قلبی یا آنژین ناپایدار باشد و نیازمند اقدام فوری است.

همراه با سنکوپ یا نزدیک به غش

هرگاه تپش قلب و بی خوابی باعث شوند که فرد احساس سبکی شدید سر، تاری دید یا از دست دادن ناگهانی هوشیاری (حتی برای چند ثانیه) پیدا کند خطرناک محسوب می شوند. این حالت می تواند نشانه آریتمی های تهدید کننده حیات مانند تاکی کاردی بطنی باشد که جریان خون مغز را مختل می کند.

همراه با تنگی نفس شدید در حالت استراحت

اگر در حالی که روی تخت دراز کشیده اید و نمی توانید بخوابید تپش قلب همراه با احساس خفگی، تنفس سریع و سطحی یا نیاز به نشستن برای نفس کشیدن بروز کند این وضعیت خطرناک است. این علائم می توانند به نارسایی حاد قلبی یا ادم ریوی اشاره داشته باشند.

زمانی که ضربان قلب بسیار تند و نامنظم و پایدار باشد

هرگاه تپش قلب به صورت ضربانی بسیار سریع (بیش از ۱۲۰ تا ۱۴۰ بار در دقیقه در حالت استراحت) و کاملاً نامنظم (مثل لرزش یا بال بال زدن قلب) برای بیش از چند دقیقه ادامه یابد و همزمان مانع از هر گونه خوابی شود خطرناک است. این الگو می تواند نشانه فیبریلاسیون دهلیزی با پاسخ بطنی سریع باشد که خطر لخته شدن خون و سکته را افزایش می دهد.

در افرادی با سابقه بیماری قلبی شناخته شده

برای کسانی که سابقه سکته قلبی، نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی یا کاشت دستگاه هایی مانند پیس میکر دارند هرگونه تپش قلب و بی خوابی جدید یا تشدید شونده به طور خودکار خطرناک تلقی می شود. قلب این افراد ظرفیت تحمل اضافه کار را ندارد و این علائم می توانند هشدار یک عارضه جدی باشند.

همراه با تعریق سرد و حالت تهوع

اگر تپش قلب و بی خوابی با عرق سرد و چسبناک (بدون اینکه هوا گرم باشد) و احساس تهوع یا استفراغ همراه گردند این وضعیت خطرناک است. این مجموعه علائم کلاسیک در انفارکتوس میوکارد (حمله قلبی) دیده می شوند به ویژه در زنان و افراد دیابتی که ممکن است درد قفسه سینه کلاسیک نداشته باشند.

زمانی که تپش ها به صورت پشت سر هم و بدون وقفه بازگردند

خطرناک بودن تپش قلب و بی خوابی زمانی است که این علائم الگوی پایدار و مکرر پیدا کنند هر شب در ساعت مشخصی شروع شوند تا ساعات طولانی ادامه یابند و با تغییر وضعیت یا تنفس عمیق قطع نشوند. این نوع پایدار و مقاوم به آرامش بیشتر از تپش خای گاه و بی گاه نیازمند پیگیری اورژانسی است.

همراه با لرزش یا حرکات غیرعادی بدن

اگر در کنار تپش قلب و بی خوابی لرزش غیرقابل کنترل دست ها، پرش عضلات یا حرکات تشنجی خفیف مشاهده شود خطرناک است. این می تواند نشانه اختلالات الکترولیتی شدید (مثل پتاسیم بسیار پایین یا بسیار بالا) یا اثرات سمی برخی داروها بر قلب و سیستم عصبی باشد.

روش های تشخیص و درمان تپش قلب و بی خوابی

تپش قلب و بی خوابی وقتی مکرر یا شدید می شوند دیگر نمی توان آنها را به خستگی یا استرس گذرا نسبت داد. برای شکستن چرخه معیوب این دو علامت باید مسیر درست تشخیص را طی کرد و سپس درمان متناسب با علت زمینه ای را آغاز نمود. در ادامه با روش های اصلی تشخیص و درمان این دو نشانه آشنا می شوید.

روش های تشخیص تپش قلب و بی خوابی

نوار قلب (الکتروکاردیوگرام)

ساده ترین و سریع ترین روش تشخیصی گرفتن نوار قلب در حالت استراحت است. این تست فعالیت الکتریکی قلب را در چند ثانیه ثبت می کند و می تواند بسیاری از آریتمی ها یا اختلالات هدایت قلبی را که عامل تپش هستند شناسایی کند.

هولتر مانیتورینگ ۲۴ تا ۷۲ ساعته

از آنجا که تپش قلب ممکن است در زمان مراجعه به پزشک وجود نداشته باشد استفاده از دستگاه هولتر که به مدت یک تا سه روز تمام ضربان های قلب را ثبت می کند ضروری است. بیمار در این مدت دفعات و زمان تپش و نیز کیفیت خواب خود را یادداشت می کند تا همبستگی بین علائم و ریتم قلب مشخص شود.

ثبت وقایع قلبی (لوپ رکوردر)

در مواردی که تپش قلب بسیار نادر است (مثلاً هفته ای یک بار) از دستگاه ثبت کننده بلند مدت زیرجلدی استفاده می شود که می تواند تا چندین ماه فعالیت قلبی را پایش کرده و در زمان بروز تپش خودکار فعال شود.

اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب)

این روش برای ارزیابی ساختار قلب، عملکرد دریچه ها و قدرت پمپاژ بطن ها به کار می رود. بسیاری از بیماری های زمینه ای که باعث تپش قلب و بی خوابی می شوند (مانند پرولاپس میترال یا نارسایی قلبی) با اکو تشخیص داده می شوند.

آزمایش های خون جامع

یک پنل خونی کامل شامل شمارش سلول های خون (برای تشخیص کم خونی)، سطح هورمون های تیروئید (T3، T4، TSH)، الکترولیت ها (پتاسیم، منیزیم، کلسیم)، قند خون ناشتا و نشانگرهای التهابی می تواند علل متابولیک، غدد درون ریز یا تغذیه ای تپش قلب و بی خوابی را آشکار سازد.

پلی سومنوگرافی (مطالعه خواب در آزمایشگاه)

برای تشخیص اختلالات خواب مانند آپنه انسدادی یا سندروم پای بی قرار انجام یک مطالعه کامل خواب ضروری است. در این روش همزمان فعالیت مغز، تنفس، اکسیژن خون، حرکات پاها و الکتروکاردیوگرام در طول شب ثبت می شود تا رابطه وقفه های تنفسی با تپش قلب مشخص گردد.

روش های درمان تپش قلب و بی خوابی

درمان علت زمینه ای (اولین و مهم ترین گام)

اگر تشخیص نشان دهد که تپش قلب و بی خوابی ناشی از کم خونی است درمان با مکمل آهن انجام می شود. اگر ناشی از پرکاری تیروئید باشد داروهای ضد تیروئید یا ید رادیواکتیو به کار می رود. در صورت تشخیص آپنه خواب استفاده از دستگاه CPAP در شب می تواند هر دو علامت را به طور کامل برطرف کند.

داروهای کنترل کننده ضربان قلب

برای کاهش تپش قلب پزشک ممکن است داروهایی از گروه بتا بلاکرها (مانند پروپرانولول یا بیزوپرولول) یا کلسیم آنتاگونیست ها تجویز کند. این داروها با کاهش قدرت و سرعت انقباض قلب حس تپش را فرو می نشانند و همزمان با کاهش اضطراب ناشی از تپش به بهبود خواب نیز کمک می کنند.

داروهای کمک کننده به خواب (کوتاه مدت)

در مواردی که بی خوابی شدید و مزمن شده است ممکن است از داروهای خواب آور غیربنزودیازپینی (مانند زولپیدم) یا مکمل ملاتونین (هورمون خواب) برای کوتاه مدت استفاده شود. این داروها به شرطی مؤثرند که همزمان علت اصلی تپش قلب نیز در حال درمان باشد.

اصلاح سبک زندگی و حذف محرک ها

قطع کامل کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابه های انرژیزا)، نیکوتین و الکل اولین قدم درمانی غیردارویی است. همچنین تنظیم ساعت خواب ثابت، حذف صفحه نمایش حداقل یک ساعت قبل از خواب و پرهیز از وعده های سنگین شام تأثیر قابل توجهی در کاهش هر دو علامت دارد.

تکنیک های تنظیم تنفس و آرام سازی عضلانی

آموزش تنفس دیافراگمی (دم عمیق با شکم و بازدم طولانی) به میزان ۶ تا ۸ بار در دقیقه می تواند در هنگام بروز تپش شبانه ضربان قلب را کاهش دهد. تکنیک آرام سازی پیشرونده عضلانی (منقبض و شل کردن گروه های مختلف عضلات از پا تا صورت) نیز در به خواب رفتن مجدد بسیار مؤثر است.

درمان شناختی رفتاری برای بی خوابی (CBT-I)

این روش غیردارویی طلایی برای درمان بی خوابی مزمن است که شامل محدودیت زمان در رخت خواب، کنترل محرک ها (بیدار نشدن طولانی در تخت) و اصلاح باورهای نادرست درباره خواب می باشد. هنگامی که بی خوابی ریشه روانی دارد CBT-I بهتر از هر قرص خوابی عمل می کند.

اقدامات اورژانسی و مداخلات تهاجمی

در مواردی که تپش قلب خطرناک است (مانند فیبریلاسیون دهلیزی حاد یا تاکی کاردی بطنی) ممکن است نیاز به شوک الکتریکی (کاردیوورژن) برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب باشد. برای برخی آریتمی های مقاوم به دارو روش ابلیشن (فرسایش با امواج رادیویی) کانون تحریک کننده غیرطبیعی را در قلب از بین می برد.

جمع بندی

در پاسخ به این سؤال که تپش قلب و بی خوابی نشانه چیست باید گفت این علائم می توانند از استرس و اضطراب تا آریتمی قلب، پرکاری تیروئید، کم خونی یا مشکلات قلبی ناشی شوند. اگر این مشکل گهگاهی و خفیف باشد، ممکن است با اصلاح سبک زندگی بهتر شود؛ اما اگر تکرار شود یا با علائم هشدار دهنده همراه باشد، باید حتماً توسط پزشک بررسی شود.

اگر ساکن جلفا هستید و با علائمی مثل تپش قلب، بی خوابی، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه مواجه می شوید، مراجعه به بهترین متخصص قلب و عروق در جلفا بهترین راه برای تشخیص و درمان به موقع است.