چه کسانی به اسکن هسته‌ای قلب نیاز دارند؟ علائم و عوامل خطر

بسیاری از پزشکان برای بررسی وضعیت خون رسانی به عضله قلب و تشخیص برخی بیماری های قلبی از روش های تصویر برداری پیشرفته استفاده می کنند. اگر برای شما این پرسش مطرح شده که اسکن هسته ای قلب چیست؟

باید بدانید این آزمایش با استفاده از مقدار کمی ماده رادیو اکتیو و تصاویر تخصصی عملکرد قلب و جریان خون در رگ های کرونری را ارزیابی می کند. این روش به تشخیص گرفتگی عروق، آسیب های ناشی از حمله قلبی و بررسی اثربخشی درمان ها کمک می کند. در کلینیک قلب و عروق جلفا نیز از این روش تشخیصی برای ارزیابی دقیق تر سلامت قلب بیماران بهره گرفته می شود.

هدف از انجام اسکن هسته ای قلب

اسکن هسته ای قلب به پزشکان کمک می کند تا مشکلات پنهان قلبی را شناسایی کرده و تصمیمات درمانی مناسب تری اتخاذ کنند. به دلیل توانایی بالا در نمایش جریان خون و عملکرد بافت قلب اسکن هسته ای نقش مهمی در تشخیص، پایش و مدیریت بسیاری از بیماری های قلبی دارد.

1. تشخیص تنگی یا انسداد عروق کرونری قلب
2. بررسی علت درد قفسه سینه و علائم مشکوک به بیماری قلبی
3. ارزیابی میزان خون رسانی به عضله قلب در حالت استراحت و فعالیت
4. تشخیص آسیب های ناشی از حمله قلبی و تعیین وسعت آن ها
5. بررسی عملکرد پمپاژ قلب و ارزیابی قدرت عضله قلب
6. ارزیابی نتایج درمان هایی مانند آنژیوپلاستی، استنت گذاری یا جراحی بای پس

اسکن هسته ای قلب چگونه انجام می شود؟

اسکن هسته ای قلب یکی از پیشرفته ترین روش های تشخیص بیماری های قلبی است که با ارائه تصاویر دقیق از جریان خون و عملکرد عضله قلب اطلاعات ارزشمندی را در اختیار پزشکان قرار می دهد. بسیاری از افراد پیش از انجام این آزمایش درباره روند آن نگرانی دارند درحالی که اسکن هسته ای قلب فرایندی ایمن، غیرتهاجمی و نسبتاً ساده است که در چند مرحله مشخص انجام می شود.

مرحله اول: آماده سازی بیمار

پیش از انجام اسکن پزشک یا تکنسین دستورالعمل های لازم را در اختیار بیمار قرار می دهد. ممکن است از بیمار خواسته شود چند ساعت ناشتا باشد، مصرف برخی داروها را به طور موقت قطع کند یا از نوشیدنی های حاوی کافئین پرهیز نماید. این اقدامات به افزایش دقت نتایج آزمایش کمک می کنند.

مرحله دوم: تزریق ماده رادیواکتیو

در این مرحله مقدار کمی ماده رادیواکتیو از طریق رگ دست به بدن تزریق می شود. این ماده در جریان خون حرکت کرده و به عضله قلب می رسد. میزان پرتو دریافتی بسیار کم است و معمولاً خطری برای بیمار ایجاد نمی کند.

مرحله سوم: انتظار برای جذب ماده در قلب

پس از تزریق بیمار باید مدتی صبر کند تا ماده رادیواکتیو به خوبی در بافت های قلب توزیع شود. مدت زمان انتظار بسته به نوع ماده مورد استفاده و هدف آزمایش ممکن است متفاوت باشد. در این فاصله بیمار معمولاً می تواند استراحت کند.

مرحله چهارم: تصویربرداری در حالت استراحت

بیمار روی تخت دستگاه اسکن دراز می کشد و دوربین مخصوص از قلب تصاویر دقیقی ثبت می کند. این تصاویر نشان می دهند که خون در زمان استراحت چگونه به عضله قلب می رسد و آیا بخش هایی از قلب با کاهش خون رسانی مواجه هستند یا خیر.

مرحله پنجم: انجام تست استرس قلبی

برای بررسی عملکرد قلب در شرایط فعالیت بیمار روی تردمیل یا دوچرخه ثابت ورزش می کند. اگر فرد توانایی انجام ورزش را نداشته باشد داروهای مخصوصی تجویز می شوند که برای قلب شرایطی را ایجاد می کنند که کاملا مشابه زمان ورزش می باشد تا واکنش قلب تحت فشار ارزیابی گردد.

مرحله ششم: تزریق مجدد ماده و تصویربرداری پس از استرس

در بسیاری از موارد پس از رسیدن قلب به سطح مشخصی از فعالیت دوباره ماده رادیواکتیو تزریق می شود. سپس مجموعه دیگری از تصاویر تهیه می گردد تا پزشک بتواند تفاوت خون رسانی قلب در حالت استراحت و فعالیت را مقایسه کند.

مرحله هفتم: بررسی و تفسیر نتایج

پس از پایان تصویربرداری تصاویر توسط پزشک متخصص بررسی می شوند. این تصاویر اطلاعاتی درباره میزان خون رسانی به عضله قلب، وجود تنگی یا انسداد عروق کرونری، آسیب های ناشی از سکته قلبی و عملکرد کلی قلب ارائه می دهند و بر اساس آن ها برنامه درمانی مناسب تعیین می شود.

ماده رادیواکتیو مورد استفاده در اسکن هسته ای قلب

ماده رادیواکتیو یکی از اجزای اصلی اسکن هسته ای قلب است که امکان مشاهده جریان خون و عملکرد عضله قلب را فراهم می کند. این مواد پس از تزریق وارد جریان خون شده و در بافت قلب تجمع می یابند. دوربین های ویژه با شناسایی پرتوهای ساطع شده از این مواد تصاویر دقیقی از وضعیت قلب تهیه می کنند. انتخاب نوع ماده رادیواکتیو به هدف آزمایش، شرایط بیمار و تجهیزات مرکز درمانی بستگی دارد.

تکنسیم (Technetium-99m)

تکنسیم-99m رایج ترین ماده رادیواکتیو مورد استفاده در اسکن هسته ای قلب است. این ماده به دلیل نیمه عمر کوتاه، کیفیت بالای تصاویر و میزان پایین تابش دریافتی کاربرد گسترده ای در پزشکی هسته ای دارد. تکنسیم معمولاً همراه با ترکیباتی مانند سستامیبی (Sestamibi) یا تتروفوسمین (Tetrofosmin) استفاده می شود و به پزشک کمک می کند تا جریان خون و عملکرد عضله قلب را با دقت بالا ارزیابی کند.

تالیم-201 (Thallium-201)

تالیم-201 یکی از قدیمی ترین مواد مورد استفاده در اسکن قلب است که رفتار آن در بدن شباهت زیادی به پتاسیم دارد. این ماده توسط سلول های سالم عضله قلب جذب می شود و می تواند نواحی دارای خون رسانی ضعیف یا آسیب دیده را مشخص کند. اگرچه امروزه در بسیاری از مراکز تکنسیم-99m جایگزین تالیم شده است اما همچنان در برخی شرایط خاص بالینی کاربرد دارد.

سستامیبی نشان دار شده با تکنسیم-99m

سستامیبی در واقع یک ترکیب دارویی است که به تکنسیم-99m متصل می شود و پس از تزریق در عضله قلب تجمع پیدا می کند. این ویژگی باعث می شود تصاویر واضح و دقیقی از خون رسانی قلب به دست آید. سستامیبی به ویژه در ارزیابی بیماری عروق کرونری و تشخیص نواحی کم خون یا آسیب دیده قلب بسیار مفید است.

تتروفوسمین نشان دار شده با تکنسیم-99m

تتروفوسمین را می توان جز یکی از پرکاربرد ترین ترکیباتی دانست که در اسکن هسته ای عملکردی کاملا شبیه به سستامیبی دارد. این ماده به سرعت در عضله قلب جذب می شود و تصاویر با کیفیتی از وضعیت خون رسانی قلب ارائه می دهد. سرعت مناسب جذب و کیفیت مطلوب تصاویر تتروفوسمین را به یکی از گزینه های رایج در مراکز پزشکی هسته ای تبدیل کرده است.

روبیدیوم-82 (Rubidium-82)

روبیدیوم-82 عمدتاً در تصویربرداری پیشرفته PET قلب مورد استفاده قرار می گیرد. این ماده نیمه عمر بسیار کوتاهی دارد و امکان ارزیابی دقیق جریان خون عضله قلب را فراهم می کند. اسکن های روبیدیوم-82 نسبت به سایر انواع اسکن ها از دقت بالایی در تشخیص بیماری های عروق کرونری برخوردار هستند به همین منظور این موارد در مراکز مجهز و پیشرفته ای که از فناوری PET استفاده می کنند کاربرد بسیار زیادی دارند.

آمونیاک نیتروژن-13 (Nitrogen-13 Ammonia)

آمونیاک نیتروژن-13 یکی دیگر از مواد مورد استفاده در تصویربرداری PET قلب است. این ماده به دلیل توانایی بالا در اندازه گیری کمی جریان خون قلب اطلاعات بسیار دقیقی در اختیار پزشکان قرار می دهد. استفاده از آن بیشتر در مراکز تخصصی و پیشرفته پزشکی هسته ای انجام می شود و برای ارزیابی دقیق عملکرد عروق کرونری ارزش زیادی دارد.

تفسیر نتیجه اسکن هسته ای قلب

تفسیر نتیجه اسکن هسته ای قلب بر اساس مقایسه تصاویر ثبت شده در حالت استراحت و هنگام فعالیت یا استرس انجام می شود. پزشک متخصص با بررسی نحوه توزیع ماده رادیواکتیو در عضله قلب، میزان خون رسانی به بخش های مختلف قلب را ارزیابی می کند. اگر ماده به طور یک نواخت در تمامی نواحی قلب توزیع شده باشد معمولاً نشان دهنده خون رسانی مناسب و عملکرد طبیعی عروق کرونری است. در مقابل مشاهده نواحی با جذب کمتر می تواند بیانگر کاهش جریان خون یا وجود تنگی در عروق تغذیه کننده قلب باشد.

علاوه بر بررسی خون رسانی اسکن هسته ای قلب اطلاعات مهمی درباره عملکرد کلی قلب نیز ارائه می دهد. این آزمایش می تواند نواحی آسیب دیده ناشی از سکته قلبی، میزان زنده بودن بافت عضله قلب و قدرت پمپاژ قلب را مشخص کند.

چه کسانی نیاز به اسکن هسته ای قلب دارند؟

بسیاری از بیماری های قلبی در مراحل اولیه علائم واضحی ایجاد نمی کنند و ممکن است تا زمان بروز عوارض جدی ناشناخته باقی بمانند. در چنین شرایطی استفاده از روش های تصویربرداری دقیق می تواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت خون رسانی و عملکرد قلب ارائه دهد. اسکن هسته ای قلب معمولاً زمانی توصیه می شود که پزشک به وجود اختلال در عروق یا عضله قلب مشکوک باشد و به بررسی دقیق تر نیاز داشته باشد.

1. افراد مبتلا به درد یا فشار در قفسه سینه
2. افرادی که دچار تنگی نفس بدون علت مشخص هستند
3. بیماران با نتایج غیرطبیعی در تست ورزش
4. افراد دارای سابقه سکته قلبی
5. بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونری
6. افرادی که قرار است تحت جراحی قلب قرار گیرند
7. بیمارانی که آنژیوپلاستی یا جراحی بای پس انجام داده اند
8. افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری های قلبی
9. بیماران مبتلا به دیابت
10. افراد مبتلا به فشار خون بالا
11. بیماران دارای کلسترول و چربی خون بالا
12. افرادی که دچار آریتمی یا اختلالات ریتم قلب هستند
13. بیمارانی که کاهش عملکرد عضله قلب دارند
14. افراد سیگاری با عوامل خطر قلبی
15. بیمارانی که پزشک نیاز به بررسی خون رسانی قلب در آن ها دارد

آمادگی قبل از اسکن هسته ای قلب

دقت اسکن هسته ای قلب تا حد زیادی به رعایت توصیه های قبل از انجام آزمایش بستگی دارد. برخی عادت های روزمره، داروها یا حتی مواد غذایی می توانند بر نتایج تصویربرداری تاثیر بگذارند و ارزیابی دقیق عملکرد قلب را دشوار کنند. معمولا آشنایی با نکات آمادگی قبل از اسکن به بیمار کمک می کند تا با آرامش خیال بسیار بهتری نسبت به قبل این آزمایش را انجام دهد که همین امر منجر به دریافت نتایج بسیار دقیق تری می شود.

• ناشتا بودن برای مدت زمان تعیین شده توسط پزشک
• خود داری از مصرف قهوه، چای، نوشابه های انرژی زا و سایر منابع کافئین
• بیمار باید قبل از آزمایش اگر داروی خاصی استفاده می کند به پزشک اطلاع دهد
• قطع برخی داروها فقط با دستور پزشک
• پرهیز از مصرف دخانیات پیش از آزمایش
• پوشیدن لباس راحت و مناسب برای انجام تست ورزش
• در صورت بارداری یا شیردهی حتما باید پزشک در جریان قرار گیرد
• گزارش هرگونه حساسیت دارویی یا بیماری زمینه ای
• نوشیدن آب کافی در صورت توصیه مرکز درمانی
• خود داری از انجام فعالیت بدنی سنگین پیش از آزمایش
• حضور به موقع در مرکز پزشکی برای انجام مراحل پذیرش
• همراه داشتن فهرست داروهای مصرفی روزانه
• رعایت دقیق دستورالعمل های ارائه شده توسط پزشک یا مرکز تصویربرداری

نتیجه گیری

اسکن هسته ای قلب روشی دقیق برای ارزیابی خون رسانی عضله قلب و کمک به تشخیص بیماری عروق کرونر است و می تواند در تصمیم گیری درمانی نقش مهمی داشته باشد. در صورت توصیه پزشک متخصص قلب، انجام این بررسی در کلینیک فوق تخصصی قلب و عروق تهران می تواند به تکمیل ارزیابی و انتخاب بهترین مسیر درمان کمک کند.