بیماری های قلبی و عروقی از مهم ترین عوامل تهدید کننده سلامت در سراسر جهان هستند و تشخیص به موقع آن ها نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض جدی مانند سکته قلبی دارد.

امروزه پزشکان برای بررسی وضعیت عروق کرونر از روش های تشخیصی مختلفی استفاده می کنند که دو مورد از رایج ترین آن ها آنژیوگرافی کرونر و سی تی آنژیو هستند. بسیاری از افراد پیش از انجام این آزمایش ها این سؤال را مطرح می کنند که آنژیوگرافی کرونر چه تفاوتی با سی تی آنژیو دارد؟

پاسخ به این پرسش تنها به تفاوت در نحوه انجام آزمایش محدود نمی شود بلکه دقت تشخیص، میزان تهاجمی بودن، کاربرد های درمانی، هزینه، عوارض احتمالی و شرایط جسمانی بیمار نیز در انتخاب روش مناسب نقش دارند.

آشنایی با ویژگی های هر یک از این روش ها به بیماران کمک می کند تا با آگاهی بیشتری روند تشخیص و درمان بیماری های قلبی را دنبال کرده و با اطمینان بیشتری تصمیمات درمانی خود را با نظر پزشک متخصص اتخاذ کنند.

آنژیوگرافی کرونر چیست؟

آنژیوگرافی کرونر یکی از دقیق ترین روش های تشخیصی برای بررسی وضعیت عروق تغذیه کننده قلب است. در این روش پزشک متخصص قلب با استفاده از یک کاتتر باریک که معمولاً از طریق شریان مچ دست یا کشاله ران وارد بدن می شود ماده حاجب را به داخل عروق کرونر تزریق می کند.

سپس با کمک دستگاه فلوروسکوپی و تصویربرداری با اشعه ایکس مسیر جریان خون و هرگونه تنگی، انسداد یا ناهنجاری در رگ های قلب به صورت کاملاً زنده مشاهده می شود.

از آنجا که این روش به طور مستقیم داخل رگ انجام می شود به عنوان استاندارد طلایی (Gold Standard) در تشخیص بیماری عروق کرونر شناخته می شود. علاوه بر تشخیص در بسیاری از موارد اگر پزشک حین آنژیوگرافی متوجه تنگی شدید عروق شود می تواند در همان جلسه اقدام به آنژیوپلاستی و استنت گذاری کند و نیاز به انجام یک عمل جداگانه را از بین ببرد.

اگرچه آنژیوگرافی کرونر روشی تهاجمی محسوب می شود اما امروزه با پیشرفت تجهیزات پزشکی، استفاده از کاتترهای ظریف و انجام آن از طریق شریان مچ دست، میزان درد، عوارض و مدت بستری بیماران نسبت به گذشته به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.

سی تی آنژیو چیست؟

سی تی آنژیو یا CT Coronary Angiography یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که با استفاده از دستگاه سی تی اسکن چنداسلایسه و تزریق ماده حاجب از طریق رگ دست انجام می شود. برخلاف آنژیوگرافی کرونر در این روش هیچ کاتتری وارد شریان های قلب نمی شود و تمام تصاویر از خارج بدن ثبت می شوند.

در طول انجام سی تی آنژیو دستگاه با سرعت بسیار بالا صد ها تصویر از قلب و عروق کرونر تهیه می کند و سپس نرم افزارهای پیشرفته این تصاویر را به مدل های سه بعدی تبدیل می کنند. پزشک با بررسی این تصاویر می تواند میزان تنگی عروق، وجود پلاک های چربی، رسوبات کلسیمی و ساختمان کلی رگ های قلب را ارزیابی کند.

این روش معمولاً برای افرادی مناسب است که احتمال بیماری کرونر در آن ها کم یا متوسط است یا پزشک قصد دارد بدون انجام یک روش تهاجمی وضعیت عروق قلب را بررسی کند.

تفاوت آنژیوگرافی کرونر و سی تی آنژیو در چیست؟

هر دو روش با هدف بررسی سلامت عروق قلب انجام می شوند اما از نظر نحوه انجام، دقت، کاربرد و قابلیت درمان تفاوت های مهمی دارند. انتخاب بهترین روش به شرایط بیمار، شدت علائم، سابقه بیماری و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.

تفاوت از نظر نحوه انجام

مهم ترین تفاوت این دو روش در شیوه انجام آن هاست.

در آنژیوگرافی کرونر پزشک یک کاتتر را وارد شریان کرده و آن را تا عروق قلب هدایت می کند. سپس ماده حاجب مستقیماً داخل رگ های کرونر تزریق می شود و تصاویر زنده از جریان خون ثبت می شوند.

اما در سی تی آنژیو تنها یک آنژیوکت داخل ورید دست قرار می گیرد و ماده حاجب از همان مسیر تزریق می شود. تصاویر نیز توسط دستگاه سی تی اسکن تهیه می شوند و هیچ وسیله ای وارد عروق قلب نخواهد شد.

تفاوت از نظر کاربرد درمانی

یکی از مهم ترین برتری های آنژیوگرافی کرونر این است که تنها یک روش تشخیصی نیست.

اگر پزشک در حین بررسی متوجه انسداد شدید شود می تواند همان لحظه اقدام به

• باز کردن رگ
• آنژیوپلاستی
• بالن زدن
• استنت گذاری

کند.

در مقابل سی تی آنژیو صرفاً یک روش تشخیصی است و هیچ اقدام درمانی در آن انجام نمی شود. اگر نتیجه آن غیرطبیعی باشد بیمار معمولاً باید برای انجام آنژیوگرافی کرونر ارجاع داده شود.

تفاوت از نظر میزان تهاجمی بودن

از نظر میزان تهاجمی بودن، سی تی آنژیو برتری محسوسی دارد. در این روش تنها یک تزریق وریدی انجام می شود و نیازی به ورود کاتتر به شریان ها نیست.

اما آنژیوگرافی کرونر به دلیل ورود تجهیزات به داخل رگ جزء روش های تهاجمی محسوب می شود و نیازمند رعایت مراقبت های قبل و بعد از انجام است.

تفاوت از نظر مدت زمان انجام

سی تی آنژیو معمولاً طی ۱۰ تا ۲۰ دقیقه انجام می شود و بیمار مدت کوتاهی پس از پایان تصویربرداری می تواند مرکز درمانی را ترک کند.

در مقابل آنژیوگرافی کرونر ممکن است بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان ببرد و در برخی بیماران نیاز به چند ساعت استراحت یا حتی بستری کوتاه مدت وجود داشته باشد.

تفاوت از نظر دوره نقاهت

پس از سی تی آنژیو معمولاً فرد می تواند فعالیت های روزمره خود را از همان روز یا روز بعد از سر بگیرد.

اما بعد از آنژیوگرافی کرونر به ویژه اگر از طریق کشاله ران انجام شده باشد بیمار باید برای چند ساعت استراحت کند و تا چند روز از انجام فعالیت های سنگین خود داری نماید.

جدول مقایسه آنژیوگرافی کرونر و سی تی آنژیو

مزایای آنژیوگرافی کرونر

آنژیوگرافی کرونر به دلیل دقت بالا و قابلیت انجام درمان هم زمان همچنان یکی از مهم ترین روش های بررسی بیماری های عروق قلب محسوب می شود. پزشکان در شرایطی که احتمال انسداد شدید عروق وجود داشته باشد معمولاً این روش را انتخاب می کنند زیرا علاوه بر مشاهده مستقیم رگ ها امکان تصمیم گیری سریع برای درمان نیز فراهم است.

از مهم ترین مزایای آنژیوگرافی کرونر می توان به موارد زیر اشاره کرد.

• تشخیص بسیار دقیق محل و شدت انسداد عروق
• امکان درمان هم زمان با استنت گذاری یا آنژیوپلاستی
• مشاهده لحظه ای جریان خون در عروق قلب
• مناسب برای بیماران پرخطر و افرادی که علائم واضح بیماری کرونر دارند
• قابلیت ارزیابی دقیق قبل از انجام جراحی قلب

مزایای سی تی آنژیو

سی تی آنژیو طی سال های اخیر به دلیل راحتی انجام و غیرتهاجمی بودن جایگاه ویژه ای در ارزیابی بیماران قلبی پیدا کرده است. بسیاری از افرادی که درد قفسه سینه دارند اما احتمال بیماری شدید کرونر در آن ها پایین است می توانند با این روش بدون نیاز به بستری بررسی شوند. مهم ترین مزایای سی تی آنژیو عبارت اند از.

• عدم نیاز به ورود کاتتر به شریان
• انجام سریع تصویربرداری
• درد بسیار کم
• عدم نیاز به بستری در اغلب موارد
• مشاهده سه بعدی عروق قلب
• بررسی پلاک های چربی و رسوبات کلسیمی

معایب سی تی آنژیو

اگرچه سی تی آنژیو یک روش پیشرفته محسوب می شود اما برای همه بیماران بهترین انتخاب نیست.

در بیمارانی که ضربان قلب نامنظم دارند دچار کلسیفیکاسیون شدید عروق هستند یا سابقه استنت گذاری متعدد دارند ممکن است کیفیت تصاویر کاهش پیدا کند. همچنین اگر نتیجه سی تی آنژیو نشان دهنده انسداد قابل توجه باشد بیمار همچنان باید تحت آنژیوگرافی کرونر قرار گیرد.

چه افرادی کاندید مناسب آنژیوگرافی کرونر هستند؟

• افرادی که دچار درد شدید یا مکرر قفسه سینه هستند.
• بیمارانی که تست ورزش یا اکوکاردیوگرافی آن ها غیرطبیعی بوده است.
• افرادی که سکته قلبی را تجربه کرده اند.
• بیمارانی که احتمال انسداد شدید عروق در آن ها زیاد است.

افرادی که ممکن است به استنت گذاری یا آنژیوپلاستی نیاز داشته باشند.

آمادگی قبل از انجام آنژیوگرافی کرونر و سی تی آنژیو

رعایت توصیه های پزشک پیش از انجام هر یک از این دو روش علاوه بر افزایش دقت نتایج احتمال بروز عوارض را نیز کاهش می دهد. اگرچه جزئیات آمادگی ممکن است با توجه به شرایط بیمار و مرکز درمانی متفاوت باشد اما برخی نکات در هر دو روش مشترک هستند.

پزشک معمولاً از بیمار می خواهد چند ساعت قبل از انجام آزمایش ناشتا باشد. همچنین لازم است سابقه بیماری های کلیوی، دیابت، آلرژی به ماده حاجب، آسم یا مصرف داروهای رقیق کننده خون به پزشک اطلاع داده شود. در برخی بیماران نیز ممکن است برای بررسی عملکرد کلیه یا تنظیم برخی داروها، آزمایش خون قبل از انجام تصویربرداری درخواست شود.

در سی تی آنژیو گاهی برای کاهش ضربان قلب، داروهایی مانند بتابلاکر تجویز می شود تا تصاویر با کیفیت بالاتری ثبت شوند. در آنژیوگرافی کرونر نیز پزشک محل ورود کاتتر را ضد عفونی کرده و اقدامات لازم را برای انجام ایمن این روش انجام می دهد.

مراقبت های بعد از آنژیوگرافی کرونر

پس از پایان آنژیوگرافی کرونر رعایت مراقبت های توصیه شده توسط پزشک اهمیت زیادی دارد. اگر کاتتر از طریق مچ دست وارد شده باشد بیمار معمولاً مدت کوتاه تری تحت نظر قرار می گیرد اما در صورت استفاده از شریان کشاله ران ممکن است نیاز به استراحت چند ساعته برای جلوگیری از خونریزی وجود داشته باشد.

نوشیدن مایعات کافی در ساعات اولیه پس از انجام آنژیوگرافی به دفع سریع تر ماده حاجب از بدن کمک می کند. همچنین بهتر است تا چند روز از بلند کردن اجسام سنگین، انجام ورزش های شدید و فعالیت هایی که به محل ورود کاتتر فشار وارد می کنند خود داری شود.

در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی مداوم، تورم شدید، درد غیرعادی، تب، بی حسی اندام یا تنگی نفس باید در اسرع وقت با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.

مراقبت های بعد از سی تی آنژیو

مراقبت های پس از سی تی آنژیو بسیار ساده تر است و اغلب بیماران بلافاصله پس از پایان تصویربرداری می توانند به فعالیت های روزمره خود بازگردند.

توصیه می شود طی ۲۴ ساعت نخست مایعات بیشتری مصرف شود تا ماده حاجب سریع تر از طریق کلیه ها دفع شود. همچنین اگر پس از تزریق ماده حاجب علائمی مانند خارش، کهیر، تنگی نفس یا تورم صورت ایجاد شد باید فوراً به پزشک مراجعه شود هرچند این واکنش ها شیوع کمی دارند.

سوالات متداول

آیا سی تی آنژیو می تواند جایگزین آنژیوگرافی کرونر شود؟

خیر. اگرچه سی تی آنژیو دقت بالایی دارد اما در همه بیماران جایگزین آنژیوگرافی کرونر نیست. در صورت مشاهده انسداد شدید یا نیاز به درمان انجام آنژیوگرافی کرونر ضروری خواهد بود.

کدام روش درد بیشتری دارد؟

سی تی آنژیو تقریباً بدون درد است و تنها تزریق ماده حاجب انجام می شود. در آنژیوگرافی کرونر نیز به دلیل استفاده از بی حسی موضعی درد قابل توجهی احساس نمی شود اما به دلیل ورود کاتتر ممکن است بیمار کمی احساس فشار یا ناراحتی داشته باشد.

آیا انجام این روش ها نیاز به بیهوشی دارد؟

خیر. هر دو روش معمولاً بدون بیهوشی عمومی انجام می شوند. در آنژیوگرافی کرونر از بی حسی موضعی استفاده می شود و بیمار در طول انجام آزمایش هوشیار است.

کدام روش دقیق تر است؟

آنژیوگرافی کرونر همچنان دقیق ترین روش برای ارزیابی مستقیم عروق کرونر محسوب می شود و به عنوان استاندارد طلایی در تشخیص انسداد عروق شناخته می شود.

آیا افراد سالم هم به سی تی آنژیو نیاز دارند؟

خیر. انجام سی تی آنژیو تنها زمانی توصیه می شود که پزشک بر اساس علائم، سابقه پزشکی یا عوامل خطر احتمال وجود بیماری عروق کرونر را مطرح کند.

جمع بندی

آنژیوگرافی کرونر و سی تی آنژیو هر دو از مهم ترین روش های تشخیص بیماری های عروق قلب هستند اما از نظر نحوه انجام، میزان تهاجمی بودن، دقت تشخیص و قابلیت درمان تفاوت های قابل توجهی دارند.

سی تی آنژیو به عنوان یک روش غیرتهاجمی برای بررسی اولیه بسیاری از بیماران گزینه مناسبی است در حالی که آنژیوگرافی کرونر به دلیل دقت بسیار بالا و امکان انجام درمان هم زمان همچنان استاندارد طلایی در ارزیابی و درمان انسداد عروق کرونر محسوب می شود.

انتخاب بهترین روش باید بر اساس شرایط هر بیمار و نظر پزشک متخصص انجام شود. اگر به دلیل درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سایر علائم قلبی نیاز به بررسی دقیق وضعیت عروق قلب خود دارید مراجعه به کلینیک فوق تخصصی قلب تهران و بهره مندی از نظر متخصصان و تجهیزات پیشرفته می تواند مسیر تشخیص و درمان را با دقت و اطمینان بیشتری همراه کند.