پی وی سی قلب (PVC) چیست؟ علائم، علت‌ها و روش درمان

پی وی سی قلب (PVC) چیست؟ این پرسش زمانی مطرح می شود که فرد در سینه خود احساس ضربان های نامنظم، تپش ناگهانی یا وقفه کوتاه در ریتم قلب داشته باشد. PVC در واقع نوعی آریتمی شایع قلبی است که در آن یکی از ضربان های قلب زود تر از زمان طبیعی ایجاد می شود.

این ضربان اضافی از بطن های قلب سرچشمه می گیرد نه از مسیر طبیعی هدایت الکتریکی قلب. در بسیاری از افراد PVC گه گاه رخ می دهد و ممکن است کاملاً بی خطر باشد.

عواملی مانند استرس، کم خوابی، مصرف زیاد کافئین، نوشیدنی های انرژی زا، سیگار، الکل یا برخی داروها می توانند احتمال بروز این ضربان های زود رس را افزایش دهند. گاهی نیز اختلالات الکترولیتی، کمبود برخی مواد معدنی یا بیماری های زمینه ای قلبی در ایجاد PVC نقش دارند.

علائم پی وی سی قلب

انقباض زود رس بطنی یا PVC همیشه با علائم مشخص همراه نیست و بسیاری از افراد تا مدت ها از وجود آن آگاه نمی شوند. با این حال زمانی که تعداد ضربان های زود رس افزایش پیدا کند یا فرد نسبت به تغییرات ریتم قلب حساس باشد نشانه هایی ظاهر می شوند که می توانند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند.

شدت علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مانند تعداد PVCها، سلامت عمومی قلب و بیماری های زمینه ای بستگی دارد. مهم ترین علائم پی وی سی قلب شامل تپش قلب، احساس وقفه در ضربان، کوبش شدید قلب، سرگیجه، تنگی نفس، خستگی غیرعادی، احساس اضطراب و در موارد شدید تر درد قفسه سینه یا غش است. آشنایی با هر یک از این علائم به تشخیص زود هنگام و مراجعه به موقع به پزشک کمک می کند.

تپش قلب

شایع ترین علامت PVC احساس تپش قلب است. بسیاری از افراد این حالت را به صورت ضربان های نامنظم، لرزش در قفسه سینه یا کوبیدن شدید قلب توصیف می کنند. این احساس ممکن است هنگام استراحت، قبل از خواب یا پس از مصرف کافئین و قرار گرفتن در شرایط استرس زا بیشتر به چشم بیاید. تپش قلب ناشی از PVC معمولاً به صورت چند ضربان نامنظم و کوتاه مدت رخ می دهد و سپس ریتم طبیعی قلب دوباره برقرار می شود.

کوبش شدید یا ضربان محکم قلب

پس از وقوع یک ضربان زود رس قلب معمولاً با یک ضربان قوی تر از حالت طبیعی به ریتم عادی بازمی گردد. همین موضوع باعث می شود فرد احساس کند قلبش با شدت بیشتری به دیواره قفسه سینه می کوبد.

این کوبش ممکن است تنها چند ثانیه طول بکشد یا به صورت متناوب در طول روز تکرار شود. افرادی که لاغرتر هستند یا اضطراب بیشتری دارند معمولاً این علامت را واضح تر احساس می کنند. هرچند این وضعیت اغلب خطرناک نیست اما در صورت افزایش دفعات وقوع باید علت آن بررسی شود.

سرگیجه یا احساس سبکی سر

در برخی افراد به ویژه زمانی که PVCها پشت سر هم رخ می دهند ممکن است خون رسانی مؤثر قلب برای لحظاتی کاهش پیدا کند و فرد احساس سبکی سر یا سرگیجه داشته باشد.

این علامت معمولاً کوتاه مدت است و با نشستن یا استراحت برطرف می شود. با این حال اگر سرگیجه شدید، مکرر یا همراه با ضعف، تاری دید یا غش باشد می تواند نشانه وجود آریتمی مهم تر یا بیماری زمینه ای قلب باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

تنگی نفس

برخی بیماران هنگام وقوع مکرر PVC احساس می کنند که نمی توانند به اندازه کافی نفس عمیق بکشند یا هنگام فعالیت زودتر از حد معمول دچار نفس تنگی می شوند. این علامت بیشتر در افرادی دیده می شود که علاوه بر PVC، بیماری قلبی یا کاهش عملکرد بطن چپ نیز دارند. اگر تنگی نفس تنها گاهی رخ دهد ممکن است ارتباط مستقیمی با PVC نداشته باشد اما تداوم یا تشدید آن باید جدی گرفته شود و از نظر عملکرد قلب و ریه بررسی گردد.

خستگی و کاهش توان جسمی

PVCهای مکرر می توانند باعث کاهش کارایی پمپاژ قلب شوند و در نتیجه فرد احساس خستگی، بی حالی یا کاهش انرژی داشته باشد. این حالت معمولاً در فعالیت های روزمره یا ورزش بیشتر مشخص می شود و فرد احساس می کند زود تر از گذشته خسته می شود. اگرچه عوامل مختلفی می توانند باعث خستگی شوند، اما در افرادی که تعداد زیادی PVC در طول شبانه روز دارند این علامت می تواند یکی از پیامد های اختلال ریتم قلب باشد.

احساس اضطراب یا بی قراری

نامنظم شدن ضربان قلب برای بسیاری از افراد تجربه ای استرس زا است و ممکن است احساس نگرانی، بی قراری یا حتی حملات اضطرابی ایجاد کند. از سوی دیگر خود اضطراب نیز می تواند احتمال بروز PVC را افزایش دهد و یک چرخه معیوب ایجاد کند. به همین دلیل کنترل استرس، خواب کافی و کاهش مصرف محرک هایی مانند کافئین می تواند در کاهش دفعات بروز علائم مؤثر باشد.

علت ایجاد پی وی سی قلب چیست؟

پی وی سی قلب (PVC) زمانی ایجاد می شود که یک پیام الکتریکی غیرطبیعی از بطن های قلب زود تر از ضربان طبیعی تولید شود. این پیام اضافی باعث می شود بطن ها پیش از دریافت فرمان طبیعی از گره سینوسی منقبض شوند و در نتیجه یک ضربان زودرس ایجاد شود. در بسیاری از افراد این وضعیت کاملاً خوش خیم است و بدون وجود بیماری قلبی رخ می دهد اما در برخی موارد می تواند نشانه ای از یک اختلال زمینه ای باشد.

مصرف زیاد کافئین

نوشیدنی هایی مانند قهوه، چای پررنگ، نوشابه های انرژی زا و برخی مکمل های ورزشی حاوی مقادیر زیادی کافئین هستند. مصرف بیش از حد این مواد می تواند فعالیت الکتریکی قلب را تحریک کرده و احتمال بروز PVC را افزایش دهد.

مصرف سیگار، الکل و مواد محرک

نیکوتین موجود در سیگار و سایر محصولات دخانی سیستم عصبی سمپاتیک را تحریک کرده و احتمال بروز آریتمی های قلبی از جمله PVC را افزایش می دهد. مصرف زیاد الکل نیز می تواند تعادل الکترولیت ها و عملکرد طبیعی قلب را مختل کند.

کمبود الکترولیت ها

پتاسیم، منیزیم و کلسیم نقش مهمی در انتقال پیام های الکتریکی قلب دارند. کاهش سطح این مواد معدنی در اثر تعریق شدید، اسهال، استفراغ، مصرف برخی داروهای ادرارآور یا سوء نغذیه می تواند باعث بی ثباتی فعالیت الکتریکی قلب و ایجاد PVC شود. اصلاح این کمبود ها در بسیاری از موارد به کاهش تعداد ضربان های زودرس کمک می کند.

بیماری های قلبی

وجود بیماری های زمینه ای قلب یکی از مهم ترین علل PVCهای مکرر یا شدید است. بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی، التهاب عضله قلب، بیماری های دریچه ای و سابقه سکته قلبی می توانند ساختار یا عملکرد قلب را تغییر دهند و زمینه ایجاد پیام های الکتریکی غیرطبیعی را فراهم کنند.

اختلالات هورمونی

برخی بیماری های غدد درون ریز به ویژه پرکاری تیروئید می توانند باعث افزایش ضربان قلب و تحریک پذیری سیستم هدایت الکتریکی شوند. همچنین تغییرات هورمونی در دوران بارداری، یائسگی یا مصرف برخی داروهای هورمونی ممکن است در بعضی افراد احتمال بروز PVC را افزایش دهد.

مصرف برخی داروها

برخی داروها می توانند به عنوان عارضه جانبی باعث ایجاد ضربان های زود رس شوند. داروهای ضد احتقان بینی، برخی داروهای آسم، داروهای محرک، برخی داروهای ضد افسردگی و حتی مصرف نادرست داروهای قلبی ممکن است احتمال بروز PVC را افزایش دهند.

کم خوابی و خستگی شدید

کمبود خواب و خستگی مزمن باعث افزایش فعالیت سیستم عصبی و ترشح هورمون های استرس می شوند. این تغییرات می توانند تعادل طبیعی ریتم قلب را بر هم بزنند و احتمال بروز PVC را افزایش دهند.

ورزش شدید

اگرچه ورزش منظم برای سلامت قلب مفید است اما تمرینات بسیار سنگین یا طولانی مدت به ویژه در افرادی که آمادگی کافی ندارند یا دچار کم آبی بدن شده اند ممکن است به طور موقت باعث افزایش PVC شود. در بیشتر افراد سالم این وضعیت گذرا است اما اگر هنگام ورزش تپش قلب، سرگیجه یا درد قفسه سینه ایجاد شود باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

پی وی سی قلب چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص پی وی سی قلب (PVC) با ترکیبی از بررسی علائم بیمار، معاینه بالینی و انجام آزمایش های تخصصی قلب انجام می شود. از آنجا که ضربان های زود رس بطنی ممکن است فقط در زمان های خاصی رخ دهند گاهی تشخیص آن ها با یک نوار قلب ساده امکان پذیر نیست و به بررسی های طولانی مدت نیاز خواهد بود. هدف از تشخیص تنها تأیید وجود PVC نیست بلکه پزشک تلاش می کند تعداد ضربان های زود رس، علت ایجاد آن ها و وجود یا عدم وجود بیماری زمینه ای قلب را نیز مشخص کند. در ادامه مهم ترین روش های تشخیص PVC معرفی شده اند.

بررسی علائم و سابقه پزشکی

اولین مرحله تشخیص گفت وگو با بیمار درباره علائم و سوابق پزشکی است. پزشک درباره نوع تپش قلب، زمان شروع، دفعات وقوع، مدت زمان هر حمله، ارتباط علائم با فعالیت بدنی یا استرس و همچنین مصرف کافئین، الکل، سیگار و داروهای مختلف سؤال می کند. علاوه بر این سابقه بیماری های قلبی، فشار خون بالا، دیابت، بیماری های تیروئید و سابقه خانوادگی آریتمی یا مرگ ناگهانی قلبی نیز بررسی می شود. این اطلاعات به پزشک کمک می کند تا احتمال وجود یک علت زمینه ای را ارزیابی کند.

معاینه فیزیکی

پس از گرفتن شرح حال پزشک معاینه کامل قلب و عروق را انجام می دهد. اندازه گیری فشار خون، بررسی نبض، گوش دادن به صدای قلب و ریه ها و ارزیابی علائم نارسایی قلبی از جمله اقدامات اولیه هستند. اگرچه معاینه به تنهایی قادر به تشخیص قطعی PVC نیست اما می تواند نشانه هایی از بیماری های قلبی یا مشکلات دیگر را آشکار کند که در ایجاد ضربان های زودرس نقش دارند.

نوار قلب (ECG)

الکتروکاردیوگرام یا نوار قلب مهم ترین و اولین آزمایش برای تشخیص PVC است. این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را در چند ثانیه ثبت می کند و اگر ضربان زودرس در همان زمان رخ دهد پزشک می تواند آن را به وضوح مشاهده کند. در نوار قلب PVC معمولاً به صورت یک کمپلکس QRS پهن و زودرس همراه با یک مکث جبرانی پس از آن دیده می شود.

هولتر مانیتورینگ ۲۴ تا ۴۸ ساعته

اگر نوار قلب طبیعی باشد اما علائم همچنان وجود داشته باشند پزشک معمولاً هولتر مانیتورینگ را توصیه می کند. در این روش دستگاه کوچکی به بدن متصل می شود که به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا حتی بیشتر ریتم قلب را به طور مداوم ثبت می کند. این بررسی امکان شمارش تعداد PVCها، زمان وقوع آن ها، ارتباط با فعالیت های روزانه و تشخیص سایر آریتمی های احتمالی را فراهم می کند.

دستگاه ثبت کننده رویداد (Event Monitor)

در افرادی که علائم تنها هفته ای یک یا چند بار رخ می دهد ممکن است هولتر نتواند آریتمی را ثبت کند. در این شرایط از دستگاه ثبت کننده رویداد استفاده می شود. بیمار این دستگاه را برای چند هفته همراه خود دارد و هنگام بروز علائم آن را فعال می کند تا ریتم قلب در همان لحظه ثبت شود.

درمان پی وی سی قلب

درمان پی وی سی قلب (PVC) به علت ایجاد آن، تعداد ضربان های زود رس، شدت علائم و وضعیت سلامت قلب بیمار بستگی دارد. بسیاری از افرادی که PVC دارند به ویژه اگر قلب سالمی داشته باشند و علائم آزاردهنده ای را تجربه نکنند به درمان خاصی نیاز ندارند و تنها تحت نظر پزشک قرار می گیرند.

اصلاح سبک زندگی

اولین و مهم ترین گام در درمان بسیاری از بیماران اصلاح عادت های روزمره است. کاهش مصرف کافئین، نوشیدنی های انرژی زا و الکل، ترک سیگار، خواب کافی، کاهش استرس و انجام فعالیت بدنی منظم می تواند تعداد ضربان های زودرس را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. همچنین حفظ وزن مناسب، نوشیدن آب کافی و رعایت یک رژیم غذایی سالم برای سلامت قلب نقش مهمی در کنترل PVC دارد.

درمان علت زمینه ای

اگر بررسی ها نشان دهند که PVC در اثر یک بیماری یا اختلال خاص ایجاد شده است درمان آن علت در اولویت قرار می گیرد. برای مثال، اصلاح کمبود پتاسیم یا منیزیم، درمان پرکاری تیروئید، کنترل فشار خون، درمان بیماری عروق کرونر یا نارسایی قلبی می تواند باعث کاهش یا حتی برطرف شدن PVC شود. به همین دلیل درمان موفق تنها به کنترل ضربان های زودرس محدود نمی شود و باید علت اصلی نیز برطرف شود.

مصرف داروها

در بیمارانی که علائم آزار دهنده دارند یا PVCهای مکرر را تجربه می کنند پزشک ممکن است دارو تجویز کند. بتابلوکرها معمولاً اولین انتخاب هستند زیرا با کاهش اثر هورمون های استرس بر قلب، تعداد ضربان های زود رس را کم می کنند. در برخی موارد اگر بتابلوکرها مؤثر نباشند یا بیمار نتواند آن ها را تحمل کند ممکن است از داروهای ضدآریتمی استفاده شود. این داروها باید فقط تحت نظر متخصص قلب مصرف شوند زیرا در برخی افراد می توانند عوارض یا حتی آریتمی های جدید ایجاد کنند.

سوالات متداول 

پی وی سی قلب یعنی چه؟

پی وی سی قلب به معنای ضربان زودرس بطن قلب است؛ یعنی یک ضربان قبل از زمان طبیعی خود رخ می دهد.

آیا PVC قلب خطرناک است؟

در بسیاری از افراد خطرناک نیست، اما اگر زیاد تکرار شود یا با بیماری قلبی همراه باشد، نیاز به بررسی دارد.

آیا استرس باعث پی وی سی قلب می شود؟

بله، استرس و اضطراب از عوامل شایع تشدیدکننده PVC هستند.

برای درمان PVC چه باید کرد؟

بسته به شدت مشکل، کاهش کافئین، کنترل استرس، دارو یا در برخی موارد ابلیشن توصیه می شود.

آیا پی وی سی قلب در افراد سالم هم دیده می شود؟

بله، حتی افراد بدون بیماری قلبی هم ممکن است گاهی PVC را تجربه کنند.

جمع بندی

پی وی سی قلب (PVC) یکی از اختلالات شایع ریتم قلب است که ممکن است با علائمی مانند تپش قلب، احساس وقفه در ضربان، سرگیجه و خستگی همراه باشد. تشخیص به موقع و انتخاب روش درمان مناسب، نقش مهمی در کنترل علائم و پیشگیری از عوارض احتمالی دارد. اگر علائم PVC را تجربه می کنید یا به بررسی و درمان تخصصی نیاز دارید توصیه می شود برای ارزیابی دقیق، تشخیص صحیح و دریافت بهترین روش درمان، به کلینیک فوق تخصص قلب تهران مراجعه کنید.