⭐زگیل تناسلی چیست؟ علائم، راه های پیشگیری و درمان

زگیل تناسلی چیست؟ زگیل تناسلی نوعی عفونت شایع مقاربتی ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است که به صورت زائده های گوشتی و برجسته در ناحیه تناسلی، مقعد یا کشاله ران ظاهر می شود.

این ضایعات معمولاً بدون درد هستند اما می توانند خارش، سوزش یا ناراحتی ایجاد کنند و از طریق تماس پوستی در روابط جنسی منتقل شوند. برای تشخیص دقیق و درمان مؤثر که شامل روش های موضعی یا حذف فیزیکی زگیل هاست ضروری است که به بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران مراجعه کرده و روند درمان را زیر نظر ایشان طی کنید.

علائم زگیل تناسلی در زنان

زگیل تناسلی در زنان ناشی از عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است و می تواند در نواحی مختلف از جمله فرج، واژن، دهانه رحم، مقعد و حتی دهان ظاهر شود. بسیاری از زنان مبتلا به این ویروس هیچ علامتی ندارند اما وقتی زگیل ها بروز می کنند نشانه های ظاهری و حسی مشخصی ایجاد می شود. آگاهی از این علائم برای تشخیص زود هنگام و جلوگیری از انتقال و عوارض بعدی ضروری است. در ادامه به شایع ترین علائم زگیل تناسلی در زنان پرداخته می شود.

ظهور ضایعات برجسته و گوشتی (زگیل های قابل مشاهده)

بارزترین علامت زگیل تناسلی پیدایش زائده های کوچک، برجسته و گوشتی به رنگ پوست، صورتی یا خاکستری در ناحیه تناسلی است. این ضایعات اغلب سطحی زبر یا صاف دارند و ممکن است به صورت تکی یا به شکل خوشه های شبیه گل کلم دیده شوند. اندازه آن ها از چند میلی متر تا چند سانتی متر متغیر است و می توانند روی لابیاها، ورودی واژن، کلیتوریس یا اطراف مقعد ظاهر شوند. بدون درمان این زگیل ها ممکن است ثابت بمانند، رشد کنند یا افزایش تعداد پیدا کنند.

خارش و ناراحتی موضعی

یکی از علائم شایع که همراه با زگیل ها بروز می کند احساس خارش در ناحیه فرج یا مقعد است. خارش معمولاً مداوم نبوده و ممکن است به صورت متناوب و با شدت کم تا متوسط احساس شود. گاهی این خارش با سوزش خفیف همراه است و در اثر اصطکاک با لباس زیر یا هنگام راه رفتن تشدید می شود. خاراندن ناحیه می تواند باعث زخم شدن پوست و افزایش خطر عفونت ثانویه شود.

سوزش، درد و خونریزی در حین یا پس از نزدیکی

در زنانی که زگیل های داخل واژن یا اطراف دهانه رحم دارند رابطه جنسی ممکن است دردناک (دیسپارونی) شود. ورود آلت تناسلی یا هر شیء دیگر می تواند به سطح زگیل ها فشار آورده و باعث سوزش، درد موضعی و حتی خونریزی جزئی شود. همچنین بعد از آمیزش یا گاهی به طور خود به خود ترشحات خفیف خونی از ناحیه تناسلی دیده می شود که نباید با خونریزی قاعدگی اشتباه گرفته شود.

اختلال در ادرار و مدفوع (در صورت درگیری مجاری داخلی)

اگر زگیل ها در مجرای ادرار یا نزدیک خروجی آن رشد کنند می توانند جریان ادرار را مسدود یا منحرف کنند. در این حالت زن ممکن است هنگام دفع ادرار احساس سوزش، درد یا فشار داشته و جریان ادرارش ضعیف یا دوشاخه شود. مشابهاً زگیل های داخل مقعدی یا اطراف مقعد می توانند هنگام اجابت مزاج ایجاد درد، خونریزی یا احساس توده غیرعادی کنند. این علائم نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.

احساس توده یا برآمدگی در لمس

پیش از آنکه زگیل ها با چشم دیده شوند، برخی زنان هنگام شستشو یا خود آزمایی ناحیه تناسلی یک توده یا برآمدگی کوچک و سفت را لمس می کنند. این حس مانند یک دانه ریز یا پاپول زیر پوست است که با بافت اطراف تفاوت دارد. به دلیل محل قرارگیری (چین های لابیا یا نزدیک مقعد) گاهی زگیل های کوچک قابل مشاهده نیستند اما با لمس به راحتی تشخیص داده می شوند. در صورت احساس هرگونه توده ناشناخته مراجعه به پزشک توصیه می شود.

بدون علامت بودن (عفونت نهفته)

نکته مهم این است که بسیاری از زنان مبتلا به HPV که باعث زگیل می شود هیچ یک از علائم فوق را ندارند. در این حالت ویروس در سلول های پوستی وجود دارد اما بدون ایجاد زائده یا ناراحتی باقی می ماند (عفونت تحت بالینی). این افراد نا آگاهانه می توانند ویروس را به دیگران منتقل کنند. تنها روش تشخیص در این مرحله معاینه با اسید استیک یا تست های مولکولی است که توسط متخصص انجام می شود. برای مدیریت صحیح و پیشگیری از عوارض توصیه می شود در صورت داشتن رفتار پرخطر جنسی یا مشاهده هر یک از علائم بالا حتماً توسط پزشک متخصص زنان معاینه شوید.

علائم زگیل تناسلی در مردان

زگیل تناسلی در مردان ممکن است با علائمی همراه باشد، که در زنان دیده نمی شود یا نمود متفاوت و ویژه ای بر اساس آناتومی منحصر به فرد دستگاه تناسلی ادراری مردانه پیدا می کند. این علائم عمدتاً مربوط به اختلال در جریان ادرار، تغییر در حس حین رابطه و ناراحتی های خاص ناحیه ختنه گاه و مجرای ادرار است در ادامه به مهم ترین این علائم خاص مردانه می پردازیم.

انحراف یا دوشاخه شدن جریان ادرار

اگر زگیل در دهانه خارجی مجرای ادرار رشد کند مانعی کوچک ایجاد می شود که جریان یکپارچه ادرار را به دو یا چند شاخه تبدیل می کند. مرد ممکن است متوجه شود که ادرارش به چپ و راست می پاشد یا به صورت مارپیچ خارج می شود. در زنان به دلیل کوتاهی و پهن بودن مجرا چنین علامتی عملاً رخ نمی دهد.

باقی ماندن قطرات ادرار در مجرا پس از قطع جریان

مرد مبتلا حس می کند با تمام شدن ادرار هنوز چند قطره در عمق مجرا مانده که با فشار یا چند ثانیه صبر کردن به تدریج خارج می شود. این علامت شبیه علائم بزرگی پروستات است اما در سنین پایین و بدون بزرگی پروستات اتفاق می افتد و ناشی از اشغال فضای داخل مجرا توسط زگیل است.

درد هنگام نعوظ به دلیل کشیده شدن پوست

اگر زگیل روی ساقه آلت یا نزدیک شیار تاجی باشد، با نعوظ و افزایش طول آلت پوست روی زگیل کشیده می شود و دردی تیز و موضعی ایجاد می کند. این درد ممکن است آنقدر شدید باشد که نعوظ را مختل کند. در زنان به دلیل نبود ساختاری مشابه نعوظ ساقه ای چنین علامتی معنا ندارد.

خونریزی خفیف از نوک آلت پس از خودارضایی

در اثر اصطکاک و فشار دست زگیل های کوچک روی حشفه (سر آلت) یا داخل مجرا ممکن است پاره شوند و چند قطره خون تازه از دهانه آلت خارج شود. این خونریزی بدون رابطه جنسی و فقط پس از تحریک مکانیکی رخ می دهد و یکی از علائم اختصاصی مردانه محسوب می شود.

چسبندگی و کشیده شدن پوست ختنه گاه به زگیل

در مردانی که ختنه نشده اند زگیل زیر پوست ختنه گاه ممکن است سطحی مرطوب و چسبناک ایجاد کند که پوست را به سر آلت بچسباند. هنگام عقب کشیدن پوست (برای شستشو یا نزدیکی) این چسبندگی با درد و احساس پارگی سطحی همراه است. گاهی زگیل ها به قدری بزرگ می شوند که مانع از عقب رفتن کامل پوست ختنه گاه می شوند (فیموز ثانویه).

تیر کشیدن یک طرفه در کشاله ران هنگام راه رفتن

درگیری لنفاوی یک طرفه در مردان شایع تر است. اگر زگیل روی یک سمت آلت (مثلاً سمت چپ ساقه) قرار داشته باشد، غده لنفاوی همان سمت در کشاله ران متورم و حساس می شود و با هر قدم برداشتن یا نشستن طولانی دردی شبیه تیر کشیدن یا فشار مبهم حس می شود. در زنان این علامت اغلب دوطرفه و کمتر متمایز است.

سوزش در عمق مجرا حین دفع ادرار (بدون سوزش خروجی)

برخلاف عفونت ادراری که سوزش هنگام خروج ادرار از دهانه مجرا حس می شود زگیل داخل مجرا می تواند سوزشی عمقی و مبهم در میانه یا انتهای مجرا ایجاد کند که دقیقاً همزمان با عبور ادرار از آن نقطه است. بیمار اغلب می گوید نزدیک بیضه ها یا پشت آلت سوزش دارد.

ترشح مخاطی یا چرکی از آلت بدون سوزش ادراری

خروج ترشحات شفاف، سفید یا زرد از دهانه آلت در حالت استراحت (نه حین ادرار و نه پس از نعوظ) می تواند ناشی از تحریک و التهاب ثانویه به دنبال زگیل باشد. این ترشح نه به علت سوزاک یا کلامیدیا بلکه در اثر زخم شدن سطح زگیل و عفونت موضعی ایجاد می شود.

درمان زگیل تناسلی

زگیل تناسلی ناشی از ویروس HPV است و اگرچه در بسیاری از موارد بدون علامت یا خود محدود شونده است اما زمانی که ظاهر می شوند نیاز به درمان دارند. درمان زگیل تناسلی به معنای از بین بردن ضایعات قابل مشاهده و کاهش انتقال ویروس است، اما هیچ روش درمانی نمی تواند ویروس را به طور کامل از بدن پاک کند.

به همین دلیل عود (بازگشت) زگیل حتی پس از درمان موفق نیز محتمل است. انتخاب روش درمانی به عواملی مانند اندازه، تعداد، محل زگیل ها، هزینه و عوارض جانبی بستگی دارد و حتماً باید توسط پزشک متخصص (زنان، اورولوژی یا پوست) تجویز شود. در ادامه رایج ترین روش های درمانی زگیل تناسلی را مرور می کنیم.

کرایوتراپی (سرما درمانی یا فریز کردن)

کرایوتراپی یکی از رایج ترین روش های درمانی است که در مطب پزشک انجام می شود. در این روش با استفاده از نیتروژن مایع، زگیل منجمد می شود و بافت آن طی یک تا دو هفته می میرد و می افتد. این روش معمولاً هر ۱ تا ۳ هفته یک بار تکرار می شود دردی خفیف دارد و برای زگیل های خارجی کوچک تا متوسط بسیار مؤثر است.

یمیکیمود (کرم تحریک کننده سیستم ایمنی)

ایمیکیمود یک کرم موضعی است که خود بیمار در خانه استفاده می کند. این دارو مستقیماً زگیل را نمی سوزاند بلکه با تحریک سیستم ایمنی موضعی باعث می شود بدن خود به ویروس حمله کند. معمولاً سه بار در هفته (مثلاً یک شب در میان) قبل از خواب روی زگیل زده می شود و صبح شسته می شود. عوارض شایع آن قرمزی، خارش و سوزش موضعی است.

پودوفیلوتوکسین (محلول یا ژل)

پودوفیلوتوکسین دارویی است که مستقیماً به بافت زگیل آسیب می زند و باعث نکروز (مرگ) سلول های آلوده می شود. بیمار دو بار در روز به مدت سه روز متوالی از آن استفاده می کند و سپس چهار روز استراحت می کند این چرخه می تواند تا چهار هفته تکرار شود. این دارو برای زگیل های کوچک و نرم نواحی خارجی مناسب است و هرگز برای زگیل های داخل واژن، مقعد یا دهانه رحم استفاده نمی شود.

تفاوت زگیل تناسلی با تبخال تناسلی

تفاوت اصلی زگیل تناسلی و تبخال تناسلی در عامل، ظاهر و نوع علامت است. زگیل تناسلی ناشی از ویروس HPV بوده و به صورت زائده های گوشتی، بدون درد و شبیه گل کلم ظاهر می شود در حالی که تبخال تناسلی توسط ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد می شود و با تاول های ریز، آبدار و بسیار دردناک همراه با سوزش و زخم بروز می کند.

همچنین زگیل اغلب بدون علامت سیستمیک است اما تبخال در نخستین حمله می تواند با تب و بدن درد همراه باشد. درمان زگیل شامل برداشت فیزیکی یا داروهای موضعی است در حالی که تبخال با دارو های ضد ویروسی خوراکی مانند آسیکلوویر کنترل می شود و ویروس آن مادام العمر در بدن باقی می ماند.

تفاوت زگیل تناسلی با عفونت قارچی

برخلاف زگیل تناسلی که یک ضایعه بافتی ناشی از ویروس HPV است و به شکل زائده های گوشتی و برجسته (مثل گل کلم) ظاهر می شود عفونت قارچی (کاندیدا) یک التهاب سطحی و بسیار خارش دار است که اصلاً زائده یا برآمدگی ایجاد نمی کند.

در عفونت قارچی پوست و مخاط ناحیه تناسلی قرمز، متورم و حساس می شود و معمولاً ترشحات سفید و پنیری شکل همراه با بوی خمیر ترش یا نان دیده می شود در حالی که زگیل تناسلی تقریباً هرگز ترشح یا بوی بد ندارد. از نظر حس قارچ با خارش طاقت فرسا و سوزش شناخته می شود که با رابطه جنسی یا ادرار تشدید می گردد اما زگیل اغلب بدون درد و بدون ناراحتی حسی است.

همچنین درمان این دو کاملاً متفاوت است. قارچ با یک دوره کوتاه کرم یا قرص ضد قارچ (مانند کلوتریمازول) به سرعت ریشه کن می شود در حالی که زگیل نیاز به روش های فیزیکی (فریز، لیزر) یا داروهای اختصاصی ضد ویروس دارد و ممکن است ماه ها طول بکشد یا عود کند.

نقش واکسیناسیون در پیشگیری از ابتلا به زگیل تناسلی

واکسیناسیون علیه ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) مؤثرترین روش پیشگیری از ابتلا به زگیل تناسلی است زیرا بیش از ۹۰٪ زگیل های تناسلی توسط سویه های ۶ و ۱۱ HPV ایجاد می شوند و واکسن های جدید (مانند گارداسیل ۹) بدن را دقیقاً در برابر این دو سویه ایمن می کنند.

این واکسن در صورتی که قبل از اولین تماس جنسی (بهترین سن ۹ تا ۱۴ سالگی) تزریق شود تا حدود ۹۰٪ از بروز زگیل جلوگیری می کند اما تأثیری بر درمان عفونت قبلی یا زگیل های موجود ندارد. واکسیناسیون در هر سنی (تا ۴۵ سالگی) سودمند است و هرچه زود تر انجام شود اثربخشی بیشتری دارد.