مراقبت‌های بعد از فنر گذاشتن قلب؛ راهنمای کامل استراحت، تغذیه و مصرف دارو

فنر گذاشتن قلب یا استنت گذاری یکی از روش های رایج برای باز کردن عروق کرونر و بهبود جریان خون به عضله قلب است؛ با این حال انجام این عمل به معنای پایان درمان مشکلات قلبی نیست و بیمار برای حفظ نتیجه درمان و جلوگیری از عوارض احتمالی باید سبک زندگی و عادت های روزمره خود را اصلاح کند.

رعایت مراقبت های بعد از فنر گذاشتن قلب نقش مهمی در پیش گیری از تشکیل لخته خون، تنگ شدن مجدد رگ و بروز مشکلات قلبی دارد. مصرف منظم داروهای تجویزشده، توجه به وضعیت محل ورود کاتتر، داشتن تغذیه مناسب، پرهیز از فعالیت های سنگین در روزهای ابتدایی و پیگیری وضعیت قلب با انجام معاینات دوره ای از جمله اقداماتی هستند که به بهبودی بهتر بیمار کمک می کنند.

بعد از فنر گذاشتن چه مراقبت هایی نیاز است؟

پس از استنت گذاری عروق کرونر بدن به مدتی زمان نیاز دارد تا با شرایط جدید سازگار شود و محل ورود لوله مخصوص آنژیوگرافی نیز ترمیم شود. در این دوران توجه به جزئیات مراقبتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی عادت های ساده ای مانند نحوه راه رفتن، انتخاب مواد غذایی، زمان مصرف داروها و میزان استراحت می توانند بر روند بهبودی تاثیر بگذارند.

البته مراقبت های مورد نیاز برای همه بیماران یک سان نیست و عواملی مانند تعداد فنرهای قرارگرفته، علت انجام عمل، وضعیت عروق و بیماری های زمینه ای در تعیین محدودیت ها نقش دارند.

مصرف منظم داروهای ضد پلاکت

یکی از مهم ترین اقدامات پس از فنر گذاشتن قلب، مصرف دقیق داروهای ضد پلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل است. این داروها از چسبیدن پلاکت ها به یک دیگر و تشکیل لخته در داخل استنت جلوگیری می کنند.

قطع خودسرانه یا فراموش کردن مصرف آن ها به خصوص در ماه های ابتدایی پس از عمل می تواند خطر بسته شدن ناگهانی رگ و سکته قلبی را افزایش دهد. حتی اگر بیمار احساس بهبودی کامل داشته باشد نباید بدون هماهنگی با متخصص قلب، مقدار یا مدت مصرف این داروها را تغییر دهد.

مراقبت از محل ورود کاتتر

محل ورود کاتتر معمولاً در مچ دست یا کشاله ران قرار دارد و ممکن است تا چند روز کمی حساس، کبود یا متورم باشد. بیمار باید این ناحیه را تمیز و خشک نگه دارد و از دست کاری، فشار دادن یا خاراندن آن خودداری کند.

همچنین بهتر است در روزهای ابتدایی لباس های راحت بپوشد تا تماس و اصطکاک با محل ورود کاتتر کمتر شود. خونریزی فعال، افزایش تورم، قرمزی گسترده، ترشح یا درد رو به افزایش در این ناحیه طبیعی نیست و به بررسی پزشکی نیاز دارد.

شروع پیاده روی سبک و تدریجی

استراحت مطلق و طولانی مدت معمولاً برای بیمارانی که وضعیت پایداری دارند توصیه نمی شود. پیاده روی آرام و کوتاه پس از اجازه پزشک می تواند به بهبود گردش خون، حفظ توان عضلانی و بازگشت تدریجی به فعالیت های روزمره کمک کند.

بهتر است بیمار در ابتدا مسیرهای کوتاه و هموار را انتخاب کند و با توجه به تحمل بدنی خود مدت راه رفتن را افزایش دهد. در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرمعمول، سرگیجه یا تپش قلب شدید باید فعالیت را متوقف کند.

رعایت محدودیت های مربوط به رانندگی

رانندگی بلافاصله پس از استنت گذاری برای همه بیماران مناسب نیست. بیمار باید تا زمانی که درد، ضعف، سرگیجه یا محدودیت حرکتی دارد از رانندگی خودداری کند.

زمان مجاز بازگشت به رانندگی به علت انجام عمل، شرایط جسمانی، وجود سکته قلبی و نوع فعالیت رانندگی بستگی دارد. افرادی که رانندگی شغلی انجام می دهند بهتر است پیش از شروع مجدد کار، مجوز و توصیه پزشک را دریافت کنند.

خود داری از بلند کردن اجسام سنگین

بلند کردن وسایل سنگین، جابه جایی مبلمان، حمل کیسه های خرید و انجام فعالیت هایی که به دست یا پا فشار زیادی وارد می کنند ممکن است در روزهای ابتدایی باعث خونریزی از محل ورود کاتتر شوند. به همین دلیل بیمار باید برای مدتی از این فعالیت ها دوری کند.

اگر مسیر ورود کاتتر از مچ دست بوده است محدودیت استفاده از همان دست اهمیت بیشتری دارد و در صورت ورود از کشاله ران باید از وارد کردن فشار و کشش زیاد به آن ناحیه اجتناب شود.

پیگیری جلسات معاینه با متخصص قلب

قرار دادن استنت به معنای برطرف شدن دائمی تمام مشکلات عروق کرونر نیست. به همین دلیل بیمار باید در زمان های تعیین شده برای معاینه مراجعه کند تا وضعیت قلب، فشار خون، علائم جسمانی و نحوه پاسخ به داروها بررسی شود.

در این جلسات ممکن است پزشک بر اساس شرایط بیمار، آزمایش خون، نوار قلب، اکوکاردیوگرافی یا سایر بررسی های لازم را درخواست کند. به تعویق انداختن پیگیری های درمانی می تواند باعث نادیده ماندن مشکلات احتمالی شود.

چه زمانی بعد از فنر گذاشتن قلب باید به اورژانس مراجعه کرد؟

اگرچه بسیاری از بیماران پس از استنت گذاری بدون مشکل خاصی به زندگی روزمره بازمی گردند، بعضی علائم می توانند نشان دهنده عوارض جدی باشند. در صورت مشاهده موارد زیر نباید مراجعه به اورژانس را به تاخیر انداخت:

• درد، فشار یا سنگینی جدید در قفسه سینه به خصوص اگر چند دقیقه ادامه پیدا کند یا با علائم دیگری همراه باشد.
• تنگی نفس شدید یا ناگهانی.
• تعریق سرد، تهوع و احساس ضعف شدید همراه با ناراحتی قفسه سینه.
• خونریزی شدید یا متوقف نشدنی از محل ورود کاتتر.
• تورم سریع و دردناک در مچ دست یا کشاله ران.
• سرد شدن، رنگ پریدگی یا بی حسی ناگهانی دست یا پای محل ورود کاتتر.

در صورت بروز درد مشکوک به حمله قلبی حتی اگر بیمار قبلاً فنر گذاشته باشد باید فوراً با اورژانس تماس بگیرد و منتظر برطرف شدن خودبه خودی علائم نماند.

رژیم غذایی مخصوص بعد از فنر گذاشتن قلب

تغذیه بعد از فنر گذاشتن قلب نقش مهمی در حفظ سلامت عروق، کنترل کلسترول و جلوگیری از پیشرفت مجدد گرفتگی رگ های کرونر دارد. اگرچه استنت گذاری مسیر جریان خون را در رگ مسدود شده باز می کند اما عواملی مانند چربی خون بالا، فشار خون، دیابت و اضافه وزن همچنان می توانند سلامت عروق را تهدید کنند.

به همین دلیل بیمار باید پس از این عمل از یک رژیم غذایی متعادل و سازگار با شرایط قلبی خود پیروی کند. در این رژیم مصرف سبزیجات، میوه ها، غلات کامل، ماهی و چربی های مفید اهمیت زیادی دارد و بهتر است غذاهای پرنمک، سرخ شده و حاوی چربی های اشباع محدود شوند.

مصرف سبزی جات تازه و پخته

سبزی جاتی مانند اسفناج، کلم بروکلی، هویج، گوجه فرنگی، کاهو و فلفل دلمه ای سرشار از فیبر، ویتامین ها و ترکیبات آنتی اکسیدانی هستند. این مواد غذایی به بهبود کیفیت رژیم غذایی و کنترل عوامل خطر بیماری های قلبی کمک می کنند.

بهتر است بیمار در وعده های اصلی خود از سبزی جات تازه یا بخارپز استفاده کند و به جای افزودن سس های چرب و پرنمک آن ها را با آب لیمو و چاشنی های طبیعی طعم دار کند.

استفاده از میوه های تازه

سیب، پرتقال، کیوی، توت فرنگی، انار و انواع توت ها از جمله میوه هایی هستند که می توانند در برنامه غذایی بیماران قلبی قرار بگیرند. فیبر موجود در میوه های کامل به کنترل کلسترول خون کمک می کند و ویتامین ها و ترکیبات گیاهی آن ها نیز برای سلامت عمومی بدن مفید هستند.

بهتر است مصرف میوه به شکل تازه و کامل باشد؛ زیرا آبمیوه های صنعتی و حتی آبمیوه های طبیعی صاف شده معمولاً فیبر کمتری دارند و ممکن است قند زیادی وارد بدن کنند.

مصرف ماهی های سرشار از امگا ۳

ماهی هایی مانند سالمون، ساردین، قزل آلا و تن از منابع مناسب اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. این چربی های مفید می توانند به کاهش تری گلیسیرید خون کمک کنند و بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای قلب باشند. بهتر است ماهی به شکل بخارپز، کبابی یا داخل فر آماده شود و از سرخ کردن آن در روغن فراوان خودداری شود.

جایگزین کردن غلات کامل به جای غلات تصفیه شده

نان سبوس دار، جو دوسر، برنج قهوه ای و نان تهیه شده از آرد کامل فیبر بیشتری نسبت به انواع تصفیه شده دارند. مصرف این مواد غذایی می تواند به کنترل قند خون، ایجاد احساس سیری طولانی تر و بهبود سطح کلسترول کمک کند. بیمار می تواند به تدریج بخشی از نان سفید و برنج معمولی را با غلات کامل جای گزین کند تا تغییر رژیم غذایی برایش آسان تر باشد.

مصرف حبوبات در وعده های غذایی

عدس، لوبیا، نخود و لپه از منابع خوب پروتئین گیاهی و فیبر هستند. قرار دادن این مواد غذایی در برنامه هفتگی می تواند به کاهش وابستگی به گوشت های پرچرب و بهبود کنترل کلسترول کمک کند. برای مثال، بیمار می تواند به جای مصرف مداوم غذاهای گوشتی از خوراک لوبیا، عدسی یا آش کم نمک و کم چرب استفاده کند.

انتخاب لبنیات کم چرب

شیر، ماست و دوغ کم چرب و بدون نمک افزوده گزینه های مناسب تری برای بیمارانی هستند که باید دریافت چربی اشباع و سدیم خود را کنترل کنند. بهتر است از مصرف مداوم پنیرهای بسیار شور، خامه، کره و لبنیات پرچرب خودداری شود. همچنین هنگام خرید محصولات لبنی، بررسی میزان نمک و چربی درج شده روی بسته بندی اهمیت دارد.

طول عمر بیماران فنر قلب

طول عمر بیماران فنر قلب به عوامل مختلفی مانند سن بیمار، شدت گرفتگی عروق کرونر، تعداد رگ های درگیر، عملکرد عضله قلب، وجود بیماری هایی مانند دیابت و فشار خون و همچنین رعایت مراقبت های پس از استنت گذاری بستگی دارد. در واقع گذاشتن فنر به خودی خود باعث کاهش طول عمر نمی شود؛ بلکه این روش با باز کردن رگ مسدود شده و بهبود جریان خون می تواند خطر عوارض ناشی از کاهش خون رسانی به قلب را کاهش دهد.

بسیاری از بیماران پس از این عمل می توانند سال های طولانی زندگی کنند و فعالیت های روزمره خود را از سر بگیرند. البته مصرف منظم داروهای تجویزشده، کنترل چربی و فشار خون، ترک سیگار، رعایت رژیم غذایی سالم و انجام معاینات دوره ای نقش مهمی در حفظ سلامت قلب و افزایش امید به زندگی این افراد دارد.

جدول راهنمای طرز خوابیدن بعد از فنر گذاشتن قلب

سوالات متداول

آیا بعد از فنر گذاشتن قلب می توان با هواپیما سفر کرد؟

بله، اما زمان مناسب سفر هوایی به علت انجام استنت گذاری، پایداری وضعیت قلب و نداشتن علائم بستگی دارد. افرادی که به تازگی دچار سکته قلبی شده اند یا هنوز درد قفسه سینه دارند باید پیش از سفر حتماً از متخصص قلب تاییدیه بگیرند.

آیا بعد از استنت گذاری می توان روزه گرفت؟

روزه گرفتن برای همه بیماران دارای فنر قلب مناسب نیست. افرادی که داروهای ضد پلاکت یا داروهای فشار خون و دیابت مصرف می کنند باید پیش از روزه داری درباره زمان مصرف داروها، وضعیت آب بدن و خطر افت فشار خون با پزشک مشورت کنند.

آیا فنر قلب در فرودگاه یا دستگاه های بازرسی فلزی هشدار می دهد؟

خیر، استنت های معمول قلبی از فلزات و آلیاژهای سازگار با بدن ساخته می شوند و معمولاً باعث فعال شدن دستگاه های فلزیاب فرودگاه نمی شوند. همچنین وجود استنت به تنهایی مانعی برای انجام MRI نیست؛ البته باید نوع استنت و شرایط آن توسط مرکز تصویربرداری بررسی شود.

آیا بعد از گذاشتن فنر قلب می توان MRI انجام داد؟

در بسیاری از موارد بله. بیشتر استنت های جدید با MRI سازگار هستند یا تحت شرایط مشخصی امکان تصویربرداری دارند. با این حال بیمار باید پیش از انجام MRI اطلاعات مربوط به نوع استنت و زمان کاشت آن را در اختیار مرکز تصویربرداری قرار دهد.

آیا بعد از فنر گذاشتن قلب امکان بارداری وجود دارد؟

در برخی زنان بله، اما امکان بارداری به علت بیماری قلبی، عملکرد عضله قلب، داروهای مصرفی و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. بعضی داروهای قلبی در دوران بارداری مناسب نیستند؛ بنابراین پیش از اقدام به بارداری باید ارزیابی تخصصی قلب و مشاوره با متخصص زنان انجام شود.

جمع بندی

رعایت مراقبت های بعد از فنر گذاشتن قلب نقش مهمی در حفظ سلامت عروق، جلوگیری از تشکیل لخته خون و کاهش احتمال بروز مشکلات قلبی در آینده دارد. مصرف منظم داروها، داشتن رژیم غذایی سالم، کنترل فشار خون و چربی خون، پرهیز از دخانیات و انجام معاینات دوره ای از جمله اقداماتی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

از آنجایی که شرایط جسمانی و نیازهای درمانی هر بیمار متفاوت است دریافت راهنمایی تخصصی می تواند به مدیریت بهتر دوران نقاهت کمک کند. اگر به تازگی استنت قلبی گذاشته اید یا به پیگیری وضعیت عروق کرونر خود نیاز دارید برای بررسی شرایط و دریافت مراقبت های تخصصی به کلینیک فوق تخصصی قلب و عروق تهران در جلفا مراجعه کنید.